Το 2025 καταγράφηκαν 1.107 αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, με τον πυλώνα «Περιβάλλον – Ενέργεια – Βιομηχανικά Συστήματα» να καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση σε τεχνολογική δραστηριότητα. Η εικόνα που προκύπτει από τις αιτήσεις δείχνει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πια περιφερειακή δραστηριότητα. Πατάει σε συγκεκριμένη τεχνολογική παραγωγή. Και συνδέεται όλο και πιο καθαρά με εφαρμογές στη βιομηχανία. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της χωροταξικής χαρτογράφησης και την ανάλυση τίτλων προστασίας που ανακτήθηκαν από το Espacenet και δημοσιεύθηκαν στην Ελλάδα από τον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας, η πράσινη ενέργεια και οι περιβαλλοντικές τεχνολογίες αποτελούν τον δεύτερο ισχυρότερο άξονα καινοτομίας για το 2025, σε ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές στρατηγικές για απανθρακοποίηση, ενεργειακή αποδοτικότητα και βιώσιμες υποδομές.
Ο πυλώνας «Περιβάλλον- Ενέργεια- Βιομηχανικά Συστήματα» ευθυγραμμίζεται με τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας και την ανάπτυξη βιώσιμων υποδομών.
Οι εφευρέσεις αυτές αποτυπώνουν μια τεχνολογική κατεύθυνση που ενισχύει τη βιωσιμότητα, την ενεργειακή αυτονομία και τις πράσινες υποδομές και επικεντρώνονται σε:
- Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (κύμα, αιολική, υδροηλεκτρική)
- Επεξεργασία νερού και καθαρισμό αερίων
- Μηχανικά και βιομηχανικά συστήματα
- Δομικά υλικά και τεχνολογίες μόνωσης
Η τεχνολογική αυτή δραστηριότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον χώρο. Αντίθετα, οι αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αποτυπώνουν μια σαφή χωρική συγκέντρωση της καινοτομίας, με συγκεκριμένες περιοχές να αναδεικνύονται σε κόμβους πράσινης ενέργειας, περιβαλλοντικών εφαρμογών και βιομηχανικών τεχνολογιών. Η γεωγραφική κατανομή των εφευρέσεων σκιαγραφεί διαφορετικά επίπεδα ωριμότητας και εξειδίκευσης, τα οποία συνδέονται άμεσα με την παρουσία ερευνητικών φορέων, πανεπιστημίων και παραγωγικής βάσης.
Πρωτιά στην πράσινη καινοτομία έχει η Κρήτη η οποία με ισχυρή τεχνογνωσία και κύριους φορείς το ΙΤΕ και το Πολυτεχνείο Κρήτης, αναδεικνύεται ως κόμβος προηγμένων τεχνολογιών σε ΑΠΕ, περιβαλλοντική παρακολούθηση, ΙοΤ και ψηφιακά δίδυμα και προηγμένα υλικά.
Γενικότερα, με βάση τα στοιχεία του ΟΒΙ η γεωγραφική κατανομή των εφευρέσεων αναδεικνύει τέσσερις ισχυρούς κόμβους, με την Αττική (46%) και τη Θεσσαλονίκη να αποτελούν τους δύο μητροπολιτικούς πυλώνες, με εξειδίκευση σε υγεία, φαρμακευτική, καλλυντικά, διαγνωστικά και ψηφιακή υγεία, λειτουργικά τρόφιμα, βιοτεχνολογία, γεωργικά μηχανήματα και ΤΝ και έξυπνα συστήματα. Η Πάτρα, με κύριο φορέα το Πανεπιστήμιο Πατρών, αποτελεί περιφερειακό κόμβο υψηλής τεχνολογίας, με εξειδίκευση σε πολυμερή, σύνθετα υλικά, χημικές διεργασίες, ενεργειακά συστήματα και διαγνωστικές τεχνολογίες. Η Θράκη, με επίκεντρο το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, κατοχυρώνει Τεχνολογίες κατασκευών και αγροτικής επεξεργασίας. Παράλληλα, αναδύονται μικρότερες βάσεις καινοτομίας σε Στερεά Ελλάδα και Θεσσαλία, κυρίως από ΜμΕ και μεμονωμένους εφευρέτες. Αντίθετα, τέλος, η νησιωτική Ελλάδα (πλην Κρήτης) εμφανίζει σημαντικό κενό στην παραγωγή τεχνολογικής καινοτομίας. Σε ό,τι αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις αυτές αποτελούν τον πυρήνα της τεχνολογικής παραγωγής που φτάνει στην αγορά, με σημαντικές εξαγωγικές δυνατότητες. Εμφανίζονται εξαιρετικά ενεργές σε καλλυντικά και τρόφιμα, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, βιομηχανικά συστήματα και παραγωγική και εφαρμοσμένη καινοτομία. Σημαντική είναι η συμβολή των μεμονωμένων εφευρετών ιδιαίτερα σε εξειδικευμένες μηχανολογικές, γεωργικές και ενεργειακές λύσεις, συχνά τροφοδοτώντας ΜμΕ ή περιφερειακά οικοσυστήματα καινοτομίας.
Ως κυρίαρχος άξονας του εθνικού οικοσυστήματος καινοτομίας αναδεικνύεται ο τομέας Υγείας, Τροφίμων και Φαρμακευτικής. Η τεχνολογική δραστηριότητα στηρίζεται σε ισχυρή ακαδημαϊκή και ερευνητική βάση, με σαφή διασύνδεση με τη βιομηχανία και την παραγωγή καινοτόμων προϊόντων.
Ακολουθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι ψηφιακές τεχνολογίες, που καταγράφουν ταχεία και συστηματική ανάπτυξη. Το βάρος εντοπίζεται σε εφαρμογές του διαδικτύου των πραγμάτων, στα έξυπνα συστήματα και στις τεχνολογίες δεδομένων, ενισχύοντας τη μετάβαση προς ένα μοντέλο καινοτομίας με έντονο ψηφιακό αποτύπωμα. Συνολικά, η ανάλυση των Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και των Πιστοποιητικών Υποδειγμάτων Χρησιμότητας που δημοσιεύθηκαν στην Ελλάδα σκιαγραφεί ένα δομημένο και ώριμο εθνικό οικοσύστημα καινοτομίας, με σαφή στρατηγικά συμπεράσματα για το 2025. Καθοριστικός παραμένει ο ρόλος των πανεπιστημίων και των ερευνητικών ιδρυμάτων, που λειτουργούν ως η ραχοκοκαλιά του συστήματος. Παράλληλα, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αναδεικνύονται σε βασικούς φορείς εμπορευματοποίησης και εφαρμοσμένης καινοτομίας, ενισχύοντας τη σύνδεση έρευνας και αγοράς και επιταχύνοντας τη μεταφορά τεχνολογίας.
