Από το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο μέχρι τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», η τουρκική ηγεσία επιχειρεί να επιβάλει έναν αναθεωρητισμό που αμφισβητεί ευθέως το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου, αλλά και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή.
Η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον σε ρητορικές εξάρσεις. Επιδιώκει να κατοχυρώσει πολιτικά, διπλωματικά και στρατηγικά τις αξιώσεις της, αξιοποιώντας την γεωπολιτική της θέση, τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ και την αδυναμία της Ευρώπης να χαράξει συνεκτική εξωτερική πολιτική. Μεθοδικά, επιχειρεί να παρουσιάσει ως «διαφιλονικούμενες» περιοχές που, βάσει του διεθνούς δικαίου, δεν επιδέχονται καμία αμφισβήτηση.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο η Τουρκία. Είναι και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η ΕΕ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την τουρκική προκλητικότητα με όρους διαχείρισης και όχι αποτροπής. Κυριαρχεί η λογική των «ίσων αποστάσεων», ακόμη κι όταν η μία πλευρά απειλεί ευθέως κράτος-μέλος της Ένωσης με casus belli. Οι Βρυξέλλες εμφανίζονται πρόθυμες να συζητούν αμυντικές συνεργασίες και οικονομικά ανοίγματα προς την Άγκυρα, χωρίς προηγουμένως να απαιτούν σαφή εγκατάλειψη του αναθεωρητισμού της.
Η ΕΕ μοιάζει συχνά εγκλωβισμένη σε μια στενή, γραφειοκρατική και ατλαντικοκεντρική αντίληψη της γεωπολιτικής, αδυνατώντας να αντιληφθεί τις ιδιαίτερες ανάγκες των μεσογειακών κρατών.
Η Ελλάδα ενδέχεται να διαπιστώσει σύντομα πόσο βαθιά είναι αυτή η ευρωπαϊκή αμηχανία, ειδικά μέσα από τη στάση που θα τηρήσει η Ένωση στο ζήτημα της συμμετοχής της Τουρκίας στον ευρωπαϊκό αμυντικό μηχανισμό SAFE. Διότι είναι εύλογο το ερώτημα: πώς μπορεί η Ευρώπη να αντιμετωπίζει ως δυνητικό εταίρο άμυνας μια χώρα που εξακολουθεί να διατηρεί απειλή πολέμου απέναντι σε κράτος-μέλος της;
Μέσα σε ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον, λόγω και των πολέμων σε Ουκρανία και Ιράν, η ελληνική εξωτερική πολιτική εμφανίζει επίσης σημάδια εσωτερικής ασυμφωνίας. Από τη μία πλευρά, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επενδύει εμφανώς στο αφήγημα των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία, θεωρώντας ότι η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας μειώνει την πιθανότητα κρίσης. Από την άλλη, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας επιλέγει μια σαφώς πιο επιφυλακτική αν όχι σκληρή γραμμή, επιμένοντας ότι η Τουρκία δεν έχει εγκαταλείψει τον αναθεωρητισμό της.
Η δημόσια δήλωση του Νίκου Δένδια ότι «δεν ανήκω σε αυτούς που έχουν πιστέψει το αφήγημα των “ήρεμων νερών”» μόνο τυχαία δεν ήταν. Αντιθέτως, ανέδειξε μια υπαρκτή πολιτική και στρατηγική διαφοροποίηση στο εσωτερικό της κυβέρνησης. Και ίσως αυτή η διαφοροποίηση να αντανακλά ένα ευρύτερο δίλημμα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής: μπορεί η Ελλάδα να επενδύει σε κλίμα αποκλιμάκωσης όταν η άλλη πλευρά όχι μόνο δεν ανακαλεί τις απειλές της, αλλά επιδιώκει να τις θεσμοθετήσει διεθνώς;
Η πραγματικότητα είναι ότι η Τουρκία δεν έχει αλλάξει στρατηγική. Έχει αλλάξει μόνο τακτική. Επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη σταθερότητας προς τη Δύση, χωρίς να εγκαταλείπει ούτε στο ελάχιστο τις διεκδικήσεις της εις βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου. Και όσο η Ευρώπη επιλέγει την πολιτική της ανοχής, τόσο η Άγκυρα θα θεωρεί ότι μπορεί να προωθεί τον αναθεωρητισμό της χωρίς κόστος.
Για την Ελλάδα, που σε κάθε περίπτωση είναι η άμεσα ενδιαφερόμενη και απειλούμενη, το μεγάλο ζητούμενο είναι να προετοιμάζεται για τρικυμία μετά τα δήθεν «ήρεμα νερά».
Η διαμόρφωση μιας σταθερής εθνικής στρατηγικής, που θα συνδυάζει αποτρεπτική ισχύ, διεθνείς συμμαχίες και καθαρό πολιτικό μήνυμα, είναι επιβεβλημένη. Διότι στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αρκεί να επιθυμείς την ηρεμία πρέπει και να μπορείς να την υπερασπιστείς.
