Την ώρα που το οικονομικό επιτελείο πανηγυρίζει για πρόωρες αποπληρωμές δανείων προς τους ξένους πιστωτές και επιδεικνύει δημοσιονομικούς δείκτες ως εθνικά επιτεύγματα, χιλιάδες νέοι άνθρωποι, νέα ζευγάρια και οικογένειες βρίσκονται ξανά στο κενό. Είδαν την προοπτική μιας αυτόνομης ζωής να παρουσιάζεται ως «ευκαιρία» και τελικά να εξαφανίζεται μέσα σε λίγες ημέρες, εξαιτίας του κακού σχεδιασμού, της έλλειψης πρόβλεψης και της λογικής του επικοινωνιακού πυροτεχνήματος.
Πρόκειται για την κλασική πλέον συνταγή των vouchers, των επιδοτήσεων περιορισμένης διάρκειας και των προγραμμάτων με ημερομηνία λήξης. Πολιτικές που δεν επιλύουν το πρόβλημα, αλλά το μεταθέτουν χρονικά, δημιουργώντας ψευδαισθήσεις ευκαιριών και συντηρώντας την ανασφάλεια μιας ολόκληρης γενιάς.
Το στεγαστικό πρόβλημα, όμως, είναι πολύ βαθύτερο από την εξάντληση ενός προγράμματος. Η κυβέρνηση αρνείται να αντιμετωπίσει τη δομική κρίση της ελληνικής κατοικίας. Αντί να επενδύσει στη δημιουργία νέου και ποιοτικού στεγαστικού αποθέματος, ωθεί τους πολίτες σε έναν αγώνα δανεισμού για ακίνητα που, στη συντριπτική τους πλειονότητα, είναι παλιά, ενεργειακά ανεπαρκή και συχνά ακατάλληλα για τις σύγχρονες ανάγκες διαβίωσης.
Στην Ελλάδα, πάνω από το 90% των κατοικιών έχει κατασκευαστεί πριν από το 2000, ενώ μεγάλο ποσοστό αυτών είναι άνω των 40 ετών, με χαμηλή ενεργειακή απόδοση και σημαντικές ανάγκες ανακαίνισης. Αυτό σημαίνει ότι ένας νέος άνθρωπος δεν καλείται μόνο να αναλάβει ένα τραπεζικό δάνειο δεκαετιών, αλλά και να επωμιστεί τεράστια κόστη αναβάθμισης, θέρμανσης και συντήρησης. Με απλά λόγια, η κυβέρνηση οδηγεί τη νέα γενιά σε μια διπλή παγίδα. Χρέος προς τις τράπεζες και κατοικίες που μετατρέπονται σε οικονομικές «μαύρες τρύπες».
Την ίδια στιγμή, τα ενοίκια αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς από τους μισθούς, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα και τις τουριστικές περιοχές. Η ανεξέλεγκτη εξάπλωση του Airbnb έχει αφαιρέσει χιλιάδες ακίνητα από τη μακροχρόνια μίσθωση, ενώ η απουσία ελέγχων επιτρέπει τη μετατροπή ολόκληρων γειτονιών σε επενδυτικά προϊόντα. Για χιλιάδες πολίτες, η κατοικία δεν είναι πλέον κοινωνικό δικαίωμα αλλά χρηματιστηριακό προϊόν.
Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής είναι βαθιά κοινωνικές και δημογραφικές. Νέοι άνθρωποι καθυστερούν να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι, αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας και μεταθέτουν βασικές αποφάσεις ζωής επειδή δεν μπορούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπή στέγη. Σε μια χώρα που συζητά καθημερινά για το δημογραφικό πρόβλημα, η στεγαστική ανασφάλεια αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες που το επιδεινώνουν.
Και ενώ η ιδιοκατοίκηση μετατρέπεται σταδιακά σε προνόμιο λίγων και η κατοικία σε πεδίο κερδοσκοπίας για funds και ξένους επενδυτές, η κυβέρνηση επιμένει σε πολιτικές βιτρίνας. Το 2027, για το οποίο ζητά «λευκή επιταγή», μοιάζει εξαιρετικά μακρινό για τη μονογονεϊκή οικογένεια που αναζητά σήμερα σπίτι ή για τον 30χρονο εργαζόμενο που παραμένει στο παιδικό του δωμάτιο επειδή η «ισχυρή οικονομία» δεν του επιτρέπει να σταθεί στα πόδια του.
Η χώρα χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για τη στέγη. Ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, αξιοποίηση κλειστών και ανενεργών δημόσιων ακινήτων, φορολογικά κίνητρα για μακροχρόνιες μισθώσεις, αυστηρότερο πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις και ουσιαστικά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης για νέους ιδιοκτήτες και ενοικιαστές.
Γιατί η «ευημερία των αριθμών» δεν σημαίνει τίποτα όταν οι πολίτες αδυνατούν να εξασφαλίσουν το πιο βασικό αγαθό, ένα σπίτι. Και καμία κοινωνία δεν μπορεί να μιλά για ανάπτυξη όταν η νέα γενιά αισθάνεται αποκλεισμένη από το ίδιο της το μέλλον.
Η στεγαστική κρίση είναι ίσως η μεγαλύτερη κοινωνική πρόκληση της εποχής μας και δεν αντιμετωπίζεται με προσωρινές επιδοτήσεις, ούτε κρύβεται κάτω από το χαλί της κυβερνητικής αλαζονείας.
