Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου διαταραχή στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα, περιορίζοντας δραστικά την προσφορά και οδηγώντας σε απότομη αύξηση των τιμών, ενώ παράλληλα αναγκάζει καταναλωτές και κυβερνήσεις να μειώσουν την κατανάλωση.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έχει παίξει το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ταυτόχρονα, οι συνεχιζόμενες επιθέσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ έχουν πλήξει ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή, με ζημιές που εκτιμάται ότι θα χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθούν.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας χαρακτηρίζει ήδη την κατάσταση ως τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία - ακόμη πιο έντονη από το εμπάργκο πετρελαίου του 1973.
Η κρίση έχει αφαιρέσει περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια από την αγορά, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών κατά περίπου 50%. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ξεπεράσει τα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ για τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής έχουν φτάσει ακόμη και τα 164 δολάρια. Οι αυξήσεις αυτές μεταφέρονται άμεσα στα καύσιμα μεταφορών, στην ενέργεια και σε βασικά αγαθά, ενισχύοντας τον πληθωρισμό και επιβαρύνοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο λαμβάνουν μέτρα για περιορισμό της κατανάλωσης, όπως περιορισμοί στα ταξίδια, εξοικονόμηση ενέργειας και δελτίο καυσίμων. Παράλληλα, προτείνονται πρακτικές όπως η τηλεργασία και η μείωση των αεροπορικών μετακινήσεων.
Η Ταϊλάνδη, για παράδειγμα, έδωσε εντολή στους δημόσιους υπαλλήλους να εξοικονομούν ενέργεια αναστέλλοντας τα ταξίδια τους στο εξωτερικό και χρησιμοποιώντας σκάλες αντί για ανελκυστήρες, ενώ το Μπανγκλαντές έκλεισε τα πανεπιστήμιά του. Η Σρι Λάνκα επέβαλε δελτίο καυσίμων, η Κίνα απαγόρευσε τις εξαγωγές διυλισμένων καυσίμων, ενώ το σχέδιο έκτακτης ανάγκης της βρετανικής κυβέρνησης περιλαμβάνει μείωση των ορίων ταχύτητας για εξοικονόμηση καυσίμων.
Αξίζει να σημειωθεί πως αν και έχουν διατεθεί αποθέματα έκτακτης ανάγκης, οι αναλυτές εκτιμούν ότι δεν επαρκούν για να καλύψουν τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, καθιστώντας τη μείωση της ζήτησης αναπόφευκτη.
Η άνοδος των τιμών επεκτείνεται και στο φυσικό αέριο και τα παράγωγά του, επηρεάζοντας το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και τη βιομηχανική παραγωγή. Παράλληλα, πλήττονται κρίσιμοι τομείς όπως τα πετροχημικά και τα λιπάσματα, που αποτελούν βασικές εισροές για την παραγωγή τροφίμων.
Η σύγκρουση απειλεί άμεσα και την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, καθώς περίπου το ένα τρίτο του εμπορίου λιπασμάτων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ και πλέον έχει διακοπεί.
Οι τιμές βασικών λιπασμάτων, όπως η ουρία, έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ εργοστάσια σε πολλές χώρες μειώνουν ή διακόπτουν την παραγωγή λόγω ελλείψεων. Αν η κατάσταση παραταθεί, αναμένεται μείωση της αγροτικής παραγωγής και περιορισμός της προσφοράς βασικών τροφίμων, με επιπτώσεις σε δημητριακά, ζωοτροφές, γαλακτοκομικά και κρέας.
Συνολικά, η κρίση αναδεικνύει την εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από την ενέργεια και τις αλυσίδες εφοδιασμού της, με επιπτώσεις που εκτείνονται πολύ πέρα από τον ενεργειακό τομέα.
Πηγή: Reuters
