Τι είναι όμως τα νέα μεταλλαγμένα, πώς θα επηρεαστούν καταναλωτές και παραγωγοί, και γιατί όλο αυτό σε αφορά; Είτε είσαι foodie είτε απλά θέλεις να ενημερωθείς, διάβασε το blog αυτό για να πάρεις τις απαντήσεις που χρειάζεσαι.
- Τα βασικά: τι είναι τα νέα μεταλλαγμένα τρόφιμα;
Στην ουσία, τα τρόφιμα αυτά είναι φυτικοί οργανισμοί που δημιουργούνται με τροποποίηση του γενετικού υλικού του ίδιου του οργανισμού, χωρίς διασταύρωση ή πρόσμιξη με ξένο οργανισμό. Παρόλο που τα αποκαλούν “νέας γενιάς”, η μετάλλαξη παραμένει και πρόκειται απλά για νεότερη τεχνολογία γενετικής μηχανικής. Κι αν σου αρέσει να μαθαίνεις ορολογίες, η επιστημονική ονομασία τους είναι “Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (New Genomic Techniques).”
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε απόφασή του από το 2018, όρισε ότι οι οργανισμοί αυτοί είναι όντως γενετικά τροποποιημένοι και πρέπει να υπόκεινται στην υπάρχουσα νομοθεσία – να υπάρχει δηλαδή ιχνηλασιμότητα και σήμανση ώστε να ξέρουμε τι τρώμε.
- Τι συμβαίνει στην ΕΕ σχετικά με τα νέα μεταλλαγμένα;
Η νέα πρόταση νόμου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις “Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές” που αναφέραμε και παραπάνω – που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία των νέων μεταλλαγμένων – προτείνει τη χαλάρωση της υπάρχουσας νομοθεσίας για τα μεταλλαγμένα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αν η πρόταση νόμου υπερψηφιστεί, θα καταργηθούν δικλείδες ασφαλείας όπως:
- η υποχρεωτική δημοσιοποίηση της μεθόδου ανίχνευσηςκαι αλληλουχίας DNA των νέων μεταλλαγμένων φυτών,
- η διεξαγωγή αναλύσεων κινδύνουκαι η υποχρεωτική παρακολούθησηγια τυχόν επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον,
- η ιχνηλασιμότητα και η σήμανση (ετικέτα) των προϊόντων αυτών προς τον καταναλωτή,
- το δικαίωμα ενός κράτους-μέλους να απαγορεύει την καλλιέργεια νέων μεταλλαγμένων φυτών στο έδαφός του.
- Πώς μας επηρεάζουν όλα αυτά;
Ενώ παλιότερα μιλούσαμε για γενετικά μεταλλαγμένους οργανισμούς κυρίως σε ζωοτροφές και τη βιομηχανία (όπως το καλαμπόκι, η σόγια, το βαμβάκι), πλέον μιλάμε για γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα σε περισσότερες από 30 ποικιλίες φρούτων, λαχανικών και σιτηρών καθημερινής κατανάλωσης, όπως ντομάτες, μαρούλια, πατάτες, μπανάνες, ρύζι, σιτάρι και πολλά άλλα, τα οποία κινδυνεύουν να βρεθούν ως μεταλλαγμένα τρόφιμα στο πιάτο μας χωρίς να έχουμε το δικαίωμα επιλογής. Άρα δεν θα γνωρίζουμε τι αγοράζουμε και τι τρώμε, θα χάσουμε κάθε δικαίωμα προστασίας της τροφής μας ως καταναλωτές, ενώ ταυτόχρονα απειλείται η υγεία μας, οι τοπικές καλλιέργειες και οι μικροί παραγωγοί.
Τα ψώνια μας λοιπόν θα μοιάζουν λίγο με ταινία τρόμου, αφού δεν θα μπορούμε να διαχωρίσουμε τα μεταλλαγμένα από τα μη μεταλλαγμένα προϊόντα. Η κουζίνα μας θα γεμίσει με φρούτα και λαχανικά που δεν θα γνωρίζουμε πώς παράχθηκαν. Ας μην μιλήσουμε για την έμμεση κατανάλωση: αν η σάλτσα ντομάτας που αγοράζεις περιέχει νέες μεταλλαγμένες ντομάτες, δεν θα το ξέρεις, μιας και η σχετική σήμανση καταργείται, όπως αναφέραμε και πριν.
Δεν θα απαιτείται πλέον από τις εταιρείες τροφίμων να ανιχνεύουν αν ένα τρόφιμο είναι γενετικά τροποποιημένο, ούτε να βάζουν την αντίστοιχη ετικέτα σε αυτό.
Υπάρχει και μια άλλη πλευρά του θέματος που μας αφορά: για να καλλιεργηθούν μεταλλαγμένες ποικιλίες, οι αγρότες θα πρέπει να προμηθεύονται τις πατέντες από μια χούφτα εταιρείες. Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο έλεγχος της τροφής μας περνάει στα χέρια των εταιρειών ακόμα περισσότερο. Στην ουσία, θα αποφασίζουν κάποιοι λίγοι για το τι θα μπαίνει στο δικό μας πιάτο, και που μάλιστα αυτοί οι λίγοι – οι εταιρείες δηλαδή – βάζουν ήδη εδώ και δεκαετίες το κέρδος τους πάνω από το συμφέρον των πολιτών. Ταυτόχρονα, η παραγωγή τοπικής τροφής, που μας κάνει μάλιστα πιο ανεξάρτητους ως χώρα, εξασθενεί.
- Τι επιπτώσεις θα έχουν τα νέα μεταλλαγμένα σε υγεία, άλλες καλλιέργειες, έδαφος;
Ας ξεκινήσουμε ανάποδα: μας λένε ότι τα νέα μεταλλαγμένα είναι ασφαλή, όμως μέχρι σήµερα υπάρχουν ελάχιστες ανεξάρτητες επιστηµονικές µελέτες που αποδεικνύουν την ασφάλεια των µεταλλαγµένων καλλιεργειών. Μάλιστα, οι µισές από αυτές έχουν πραγµατοποιηθεί σε συνεργασία µε τις ίδιες τις εταιρείες βιοτεχνολογίας που προωθούν τα µεταλλαγµένα!
Σχετικά με τους κινδύνους για την υγεία μας, δεν είναι ακόμα όλοι γνωστοί. Ως τώρα όμως, οι πιθανοί κίνδυνοι σύμφωνα με γιατρούς και γενετιστές είναι: εµφάνιση νέων αλλεργιών, αύξηση ανθεκτικότητας σε αντιβιοτικά και τοξική δράση.
Οι κίνδυνοι για άλλες καλλιέργειες, το περιβάλλον και το έδαφος είναι η γενετική ρύπανση (όταν ξενικά γονίδια μεταφέρονται σε συγγενικά είδη), η γενετική επιμόλυνση στις καλλιέργειες μέσω του αέρα, του νερού ή φυσικών επικονιαστών (δηλαδή η μεταφορά της γύρης από έντομα επικονιαστές), συνέπειες στην τοπική χλωρίδα και πανίδα, καθώς και πιθανή ανθεκτικότητα σε ζιζανιοκτόνα και εντομοκτόνα – με κίνδυνο να αυξηθεί η χρήση φυτοφαρμάκων αντί να μειωθεί.
- Θα ωφελήσουν τους αγρότες και θα μας βοηθήσουν με προβλήματα όπως η λειψυδρία, η κλιματική κρίση ή η έλλειψη τροφής;
Δυστυχώς, αυτοί που τελικά θα ωφεληθούν είναι οι εταιρείες. Ακόμη κι αν κυκλοφορήσουν στην αγορά ελάχιστες ποικιλίες νέων μεταλλαγμένων, η βιομηχανία ήδη κερδίζει, αφού το χρήμα βρίσκεται στις πατέντες: γύρω από αυτές έχει στηθεί μια ολόκληρη αλυσίδα συμφερόντων από εταιρείες στα διάφορα στάδια αδειών. Και προς έκπληξη κανενός, τα μεγάλα κέρδη από τις πατέντες τα παίρνουν και πάλι γνωστές μεγάλες πολυεθνικές.
Πολλές από αυτές τις εταιρείες είναι οι ίδιες που εδώ και δεκαετίες προωθούν τα τοξικά τους φυτοφάρμακα, κρύβοντας τις αρνητικές συνέπειες που αυτά έχουν σε ανθρώπους και καλλιέργειες. Πώς θα μπορούσαμε λοιπόν να εμπιστευτούμε τις εταιρείες αυτές;
Ακόμα και αν μπορούν να δημιουργηθούν φυτά με ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό (π.χ. αντοχή στην ξηρασία), η κλιματική αλλαγή είναι απρόβλεπτη: ξηρασία, πλημμύρες, ακραίες θερμοκρασίες κ.τλ. Ένα φυτό λοιπόν που είναι φτιαγμένο για μία συνθήκη δεν σημαίνει ότι θα τα πάει καλά σε όλες. Τέλος, αυτές οι λύσεις οδηγούν σε μονοκαλλιέργειες (δηλαδή πολλά ίδια φυτά παντού), κι αυτό κάνει το σύστημα πιο ευάλωτο: αν πάει κάτι στραβά, επηρεάζονται όλα μαζί.
Από την άλλη, το πρόβλημα της πείνας δεν οφείλεται στην έλλειψη τροφίμων, αλλά στην άνιση κατανομή τους στον πλανήτη. Για παράδειγμα, πετάμε το 1/3 της παραγόμενης τροφής παγκόσμίως. Μόνο στην ΕΕ, πετιούνται κάθε χρόνο 88 εκατομμύρια τόνοι τροφίμων. Κι αυτό απλά σημαίνει ότι πρέπει να διορθώσουμε το υπάρχον σύστημα κι όχι να δημιουργήσουμε ακόμα μεγαλύτερα προβλήματα μέσω λάθος λύσεων.
- Και τώρα τι κάνουμε;
Η πρόταση νόμου αυτή βρίσκεται πλέον στο τελευταίο στάδιο και σύντομα θα τεθεί προς ψήφιση στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, πιθανότατα μέσα στον Μάιο. Πριν χρόνια, πολίτες, φορείς και οργανώσεις πετύχαμε η χώρα μας να πει ένα δυνατό “όχι” στα μεταλλαγμένα. Τώρα, μαζί στέλνουμε ξανά ένα ηχηρό μήνυμα στην Κυβέρνηση και στην Ευρωβουλή να αφήσει τα μεταλλαγμένα τρόφιμα έξω από τα ψυγεία μας! Καλούμε τους Έλληνες και Ελληνίδες ευρωβουλευτές να ψηφίσουν “όχι” στη χαλάρωση της νομοθεσίας σχετικά με τα νέα μεταλλαγμένα στη σχετική ψηφοφορία.
Η Ελλάδα είναι μια χώρα με πλούσια αγροτική παραγωγή, με δυνατότητα για καλλιέργεια μεγάλης ποικιλίας λαχανικών και φρούτων. Για να έχουμε προσιτή, επαρκή, υγιεινή τροφή για όλους μας λοιπόν πρέπει να προστατεύσουμε την παράδοσή μας και να ενδυναμώσουμε τους τοπικούς παραγωγούς που σέβονται τις καλλιέργειές τους, τη γη που καλλιεργούν και τους συνανθρώπους τους. Πρέπει άμεσα να αλλάξουμε τον τρόπο που παράγουμε και καταναλώνουμε την τροφή μας ώστε να προστατευθούν καταναλωτές και παραγωγοί, να αποκτήσουμε διατροφική κυριαρχία και να προστατευθεί το κλίμα και η βιοποικιλότητα.
