«Θέλουμε, τονίζει, ένα σπίτι όχι μόνο να χρειάζεται λιγότερη ενέργεια, αλλά δεν μπορεί να παράγει και να αξιοποιεί περισσότερο τη δική του. Για εμάς, ενεργειακή δημοκρατία σημαίνει περισσότεροι πολίτες να μπορούν να παράγουν τη δική τους ενέργεια, να μειώσουν τον λογαριασμό τους και να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στο ενεργειακό τους κόστος».
Ο κ. Ο Παπασταύρου αναλύει τις παρεμβάσεις που ανακοινώθηκαν με στόχο τη μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας, ενώ, σε σχέση με την τρέχουσα άνοδο των τιμών, επισημαίνει ότι «κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει στην πράξη ότι παρεμβαίνει όταν και όπου χρειάζεται, πάντοτε με σοβαρότητα και μέσα στις δυνατότητες της οικονομίας».
Η συνέντευξη έχει ως εξής:
Ερ.: Περιγράψτε μας τους άξονες των παρεμβάσεων για τη μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας.
Απ.: Ο στόχος που έθεσε ο πρωθυπουργός είναι σαφής και φιλόδοξος: μείωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας. Και θέλω να είμαι ξεκάθαρος: δεν μιλάμε για μία ακόμη προσωρινή επιδότηση. Οι επιδοτήσεις είναι αναγκαίες σε περιόδους κρίσης και έχουμε αποδείξει στην πράξη ότι, όταν χρειάζεται, παρεμβαίνουμε και στηρίζουμε την κοινωνία.
Εδώ, όμως, μιλάμε για κάτι διαφορετικό. Για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο που αλλάζει τις συνθήκες που αντιμετωπίζει το κόστος και αντιμετωπίζει τις δομικές αιτίες του υψηλού ενεργειακού κόστους.
Τα προηγούμενα χρόνια η Ελλάδα έχτισε ένα σημαντικό ενεργειακό πλεονέκτημα. Επενδύαμε συστηματικά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στα δίκτυα και στις διασυνδέσεις. Σήμερα έχουμε πάνω από 18 GW εγκατεστημένης ισχύος από ΑΠΕ, όταν το 2019 είχαμε συνολικά 6,3 GW. Μέσα σε επτά χρόνια, δηλαδή, σχεδόν τριπλασιάσαμε την εγκατεστημένη ισχύ των ΑΠΕ. Αυτό δεν έγινε ούτε τυχαία ούτε αυτόματα. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένης ρυθμιστικής πολιτικής, απλοποίησης του πλαισίου αντιμετώπισης γραφειοκρατίας, προσέλκυσης επενδύσεων και συστηματικής δουλειάς.
Τώρα πρέπει αυτό το ενεργειακό πλεονέκτημα να γίνει οικονομικό πλεονέκτημα για τη χώρα: χαμηλότερο κόστος για τα νοικοκυριά, μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα για τις επιχειρήσεις.
Γι' αυτό το σχέδιό μας κινείται σε έξι άξονες. Συνεχίζουμε την ανάπτυξη του ΑΠΕ με κανόνες σαφείς. Επιταχύνουμε την αποθήκευση και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, γιατί δεν αρκεί να παράγουμε φθηνή ενέργεια -πρέπει να αποθηκεύσουμε και να μεταφέρουμε εκεί όπου χρειάζεται. Αντιμετωπίζουμε τις ρευματοκλοπές με τη χρήση έξυπνων μετρητών και τις ληξιπρόθεσμες οφειλές, που επιβαρύνουν τη συνεπή καταναλωτή. Ενισχύουμε την ευελιξία στην κατανάλωση. Επενδύουμε στην εξοικονόμηση ενέργειας. Και δίνουμε πολύ μεγαλύτερη δυνατότητα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις να παράγουν και να καταναλώνουν τη δική τους ενέργεια.
Αυτός είναι ο δρόμος προς το -30%: όχι μια επιδότηση που κάποια στιγμή τελειώνει, αλλά δομικές αλλαγές που μειώνουν μόνο το ενεργειακό κόστος.
Ερ. Για ποιον λόγο δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν νωρίτερα δράσεις όπως η μείωση των ΥΚΩ, η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών και η μείωση των ληξιπρόθεσμων οφειλών;
Απ.: Δεν υπάρχουν αυτοματισμοί ούτε μαγικές λύσεις στην ενέργεια. Για να μειώσεις μόνο το ενεργειακό κόστος, πρέπει πρώτα να δημιουργήσεις τις προϋποθέσεις που κάνουν αυτή τη μείωση εφικτή. Εγκαταστάσεις σε δίκτυα και διασυνδέσεις, να ενισχύσεις τις ενεργές υποδομές της χώρας, να αναπτύξεις τις ΑΠΕ και να δημιουργήσεις τους μηχανισμούς που αντιμετωπίζουν χρόνιες στρεβλώσεις της αγοράς. Αυτή η δουλειά έγινε τα προηγούμενα χρόνια και σήμερα μας επιτρέπει να περάσουμε στο επόμενο στάδιο: να μετατρέψουμε τις επενδύσεις και τις υποδομές που δημιουργήσαμε με χαμηλότερο κόστος για τον πολίτη και τις επιχειρήσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Ένα μεγάλο μέρος των ΥΚΩ χρηματοδοτεί το υψηλό κόστος ηλεκτροπαραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα νησιά, που φτάνει περίπου το 1,2 δις. ευρώ τον χρόνο. Για να μειώσεις αυτό το κόστος, πρέπει πρώτα να διασυνδέσεις τα νησιά.
Σήμερα έχουμε ολοκληρώσει τις διασυνδέσεις της Κρήτης και των Κυκλάδων και προχωρούμε στο Βόρειο Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα. Και για να συνεχίσουμε αυτή τη μεγάλη επενδυτική προσπάθεια, χρειαζόμαστε έναν ισχυρό ΑΔΜΗΕ. Γι' αυτό προχωρήσαμε στην αύξηση του μετοχικού του κεφαλαίου κατά 1 δις. ευρώ, ενισχύοντας τη δυνατότητά του να χρησιμοποιήσει το μεγάλο πρόγραμμα διασυνδέσεων της χώρας.
Αυτές οι επενδύσεις πρέπει πλέον να κάνουμε το επόμενο βήμα: από την 1η Ιανουαρίου 2027 μειώνουμε κατά 50% την πρώτη κλίμακα των ΥΚΩ. Οι επενδύσεις στις ενεργειακές υποδομές δεν είναι αυτοσκοποί. Το αποτέλεσμα πρέπει να φτάνει στον πολίτη, μέσα από χαμηλότερο ενεργειακό κόστος. Το ίδιο ισχύει και για τις ρευματοκλοπές. Για να αντιμετωπίσεις αποτελεσματικά χρειάζεσαι την κατάλληλη τεχνολογική υποδομή. Προχωρήστε στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών σε όλες τις δυνατότητες έως το 2030, ώστε να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση σε έναν μόνο τρόπο και αποτελεσματικό μηχανισμό ελέγχου. Και στις ληξιπρόθεσμες οφειλές, που έχουν φτάσει περίπου τα 3 δις. ευρώ, έχουμε πλέον νέο πλαίσιο για τους στρατηγικούς κακοπληρωτές και τον λεγόμενο «ενεργειακό τουρισμό», ώστε να μην μπορεί κάποιος να αλλάξει διαρκώς προμηθευτή αφήνοντας πίσω του χρέη. Η αρχή είναι απλή: δεν είναι δίκαιο το κόστος των ρευματοκλοπών και των ανεξόφλητων λογαριασμών να μεταφέρεται στη συνεπή καταναλωτή. Περνάμε από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε μόνιμες, δομικές λύσεις που μειώνουν το κόστος για όλους.
Ερ.: Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο συστήθηκε προκειμένου να προστατευθούν οι ευάλωτοι Ευρωπαίοι από την αύξηση του κόστους της ενέργειας. Μήπως οι πρωτοβουλίες που ανακοινώσατε σε έναν βαθμό από αυτή την πολιτική;
Απ.: Ακριβώς το αντίθετο. Οι μεγάλες διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές της ενέργειας επιβεβαιώνουν την ανάγκη να θωρακίσουμε τα νοικοκυριά και την οικονομία απέναντι στις εξωγενείς κρίσεις και να μη λειτουργούμε κάθε φορά πυροσβεστικά.
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο είναι ένα από τα βασικά εργαλεία αυτής της προσπάθειας. Γιατί η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να είναι και κοινωνικά δίκαιη. Δεν μπορούμε να ζητάμε από τους πολίτες, και ιδιαίτερα από τους πιο ευάλωτους, να επωμίζονται το κόστος της μετάβασης χωρίς να τους δίνουμε τα μέσα να μειώσουν την κατανάλωση και τον ενεργειακό λογαριασμό τους.
Για την Ελλάδα, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο διαθέτει συνολικούς πόρους 2,1 δις. ευρώ. Από αυτά, 1,7 δις. ευρώ κατευθύνονται στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών, αλλά και στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων.
Παράλληλα, προβλέπεται δωρεάν Πιστοποιητική Ενεργειακή Απόδοση για περίπου 200.000 νοικοκυριά, δημιουργείται Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης, ενώ ενισχύεται το επίδομα θέρμανσης για περίπου 780.000 δικαιούχους κάθε χρόνο. Δημιουργούμε επίσης one-stop shops, ώστε τα ευάλωτα νοικοκυριά και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση σε ενημέρωση, καθοδήγηση και συμβουλές.
Η διαφορά είναι ουσιαστική: δεν θέλουμε απλώς να επιδοτούμε έναν υψηλότερο λογαριασμό όταν υπάρχει κρίση. Θέλουμε να δώσουμε στον πολίτη τα εργαλεία για να μειώσει μόνο την κατανάλωσή του και, μαζί με αυτήν, το ενεργειακό του κόστος. Και δεν είναι μόνο το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Μαζί με το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νήσων και τη ρήτρα διαφυγής επενδύουμε συνολικά 5 δις. ευρώ. Η κατεύθυνσή μας είναι σαφής: να μειώσουμε μόνο την κατανάλωση ενέργειας, να περιορίσουμε το κόστος για τα νοικοκυριά και να θωρακίσουμε τους πολίτες απέναντι στις μεγάλες διακυμάνσεις των διεθνών τιμών.
Ερ.: Με ποια μέτρα θα υποστηριχθεί η αυτοκατανάλωση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις;
Απ.: Η αυτοκατάσταση βρίσκεται στην πυρήνα της πολιτικής μας για τη μείωση του ενεργειακού κόστους. Θέλουμε να αλλάξουμε τη σχέση του πολίτη με την ενέργεια: το νοικοκυριό ή η επιχείρηση να μην είναι μόνο καταναλωτής, αλλά δεν μπορεί να παράγει τη δική του ενέργεια, να καταναλώνει, να ελέγχει και να έχει μεγαλύτερο έλεγχο στον λογαριασμό του.
Αυτό είναι για εμάς ενεργειακή δημοκρατία. Ο ήλιος είναι ένα πλεονέκτημα που διαθέτει η χώρα μας και θέλουμε να μην το χρησιμοποιήσουμε όσο το δυνατόν περισσότεροι πολίτες και επιχειρήσεις.
Γι' αυτό, με το νέο πλαίσιο που θα ανακοινώσουμε τις επόμενες ημέρες, απλοποιούμε τις διαδικασίες και διευρύνουμε τις δυνατότητες συμμετοχής. Στόχος είναι η αυτοκατανάλωση να γίνει πιο απλή και πιο προσιτή για περισσότερα νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Παράλληλα, ενισχύουμε τη δυνατότητα αποθήκευσης. Γιατί η ενέργεια που παράγεται από ένα φωτοβολταϊκό αλλά δεν καταναλώνεται εκείνη τη στιγμή που πρέπει να αποθηκεύεται και να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει ανάγκη. Και όταν υπάρχει πλεονάζουσα παραγωγή, δεν μπορεί να διοχετεύεται στο δίκτυο και να αποζημιώνεται.
Το οικονομικό αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο: μικρότερη εξάρτηση από τις διακυμάνσεις της αγοράς, μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο ενεργειακό κόστος και χαμηλότερος λογαριασμός. Για τις επιχειρήσεις αυτό σημαίνει και μεγαλύτερη ανταγωνιστικότητα.
Και ήδη έχουμε διανύσει σημαντική απόσταση. Από το 2020 μέχρι σήμερα έχουν τεθεί σε λειτουργία 38.812 συστήματα αυτοκατανάλωσης, συνολικής ισχύος 1.128 MW. Την περίοδο 2015-2019 είχαν εγκατασταθεί μόλις 1.772 συστήματα, ισχύος 36 MW.
Θέλουμε να πάμε ακόμη πιο γρήγορα. Για εμάς, η ενεργειακή δημοκρατία σημαίνει ότι περισσότεροι πολίτες δεν μπορούν να παράγουν τη δική τους ενέργεια, να μειώσουν τον λογαριασμό τους και να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στο ενεργειακό τους κόστος.
Ερ.: Ποιες αλλαγές σχεδιάζετε στα προγράμματα «Εξοικονομώ»;
Απ.: Ολοκληρώθηκε με επιτυχία ένας πολύ σημαντικός κύκλος επενδύσεων μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας διαχειρίστηκε με επιτυχία το μεγαλύτερο μέρος των πόρων του Ταμείου, με πάνω από το 32%, και μία από τις σημαντικότερες δράσεις ήταν το μεγαλύτερο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης που έχει σχεδιαστεί ποτέ στη χώρα.
Διαθέσαμε 1,6 δις. ευρώ σε 260.000 δικαιούχους για εξοικονόμηση ενέργειας. Ειδικότερα, περισσότεροι από 99.000 ευνοήθηκαν από τα προγράμματα «Εξοικονομώ», 160.000 ήταν οι δικαιούχοι για αντλίες θερμότητας και θερμοσίφωνες και πάνω από 1.700 επιχειρήσεις συμμετείχαν σε προγράμματα όπως «Αλλάζω συσκευή» και δράσεις για τον τριτογενή τομέα.
Αυτή η μεγάλη επενδυτική μας προσπάθεια έδωσε και πολύτιμη εμπειρία. Γνωρίζουμε πλέον καλύτερα τι λειτούργησε, πού υπήρξαν δυσκολίες και τι πρέπει να αλλάξει στην επόμενη γενιά προγραμμάτων «Εξοικονομώ».
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι δεν αρκεί να διαθέτει έναν μεγάλο προϋπολογισμό. Πρέπει οι πόροι να φτάνουν γρήγορα εκεί όπου πραγματικά χρειάζονται και, κυρίως, να έχουν μετρημένο αποτέλεσμα: λιγότερη κατανάλωση ενέργειας και χαμηλότερο λογαριασμό για τον πολίτη.
Γι' αυτό θέλουμε τα νέα προγράμματα να έχουν λιγότερη γραφειοκρατία, απλούστερες διαδικασίες και ταχύτερη υλοποίηση, πάντα με τις απαραίτητες ασφαλιστικές δικλείδες.
Παράλληλα, δίνουμε μεγαλύτερο βάρος στην ουσιαστική ενεργειακή αναβάθμιση των κατοίκων: στην αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης με αντλίες θερμότητας, στην αντικατάσταση θερμοσιφώνων και στις παρεμβάσεις στον κέλυφο των κτιρίων.
Και κάνουμε ένα ακόμη βήμα: συνδέουμε περισσότερο την εξοικονόμηση με την αυτοπαραγωγή, την αποθήκευση και την αυτοκατανάλωση. Θέλουμε ένα σπίτι όχι μόνο να χρειάζεται λιγότερη ενέργεια, αλλά δεν μπορεί να παράγει και να αξιοποιεί περισσότερο τη δική του.
Ο στόχος είναι συγκεκριμένος: κάθε ευρώ που επενδύουμε στην ενεργειακή αναβάθμιση να έχει μετρημένο αποτέλεσμα στην κατανάλωση και στον λογαριασμό του πολίτη.
Ερ.: Θα υπάρξουν βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις στήριξης των καταναλωτών σε περίπτωση που έχουμε άνοδο των τιμών λιανικής τον επόμενο χειμώνα;
Απ.: Παρακολουθούμε στενά τις διαφορές στην αγορά ενέργειας και την πορεία των τιμών. Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αποδείξει στην πράξη ότι παρεμβαίνει και όπου χρειάζεται, πάντοτε με σοβαρότητα και μέσα στις δυνατότητες της οικονομίας. Το κάναμε στις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις των προηγούμενων ετών και είμαστε έτοιμοι να παρέμβουμε ξανά.
Η ύπαρξη δημοσιονομικού χώρου δίνει στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να στηρίζει στοχευμένα τους πολίτες όταν ένα τμήμα της κοινωνίας δοκιμάζεται.
Ταυτόχρονα, η πολιτική μας δεν εξετάζεται σε έκτακτες παρεμβάσεις. Προχωρούμε στο σχέδιο των δομικών αλλαγών: περισσότερες ΑΠΕ, αποθήκευση, διασυνδέσεις, εξοικονόμηση, αυτοκατανάλωση και αντιμετώπιση των στρεβλώσεων της αγοράς.
Παρακολουθούμε, λοιπόν, στενά τις δύο, είμαστε παρόντες όταν χρειάζεται, αλλά παράλληλα αλλάζουμε τις συνθήκες που έχουν υψηλό ενεργειακό κόστος.
