Ενεργειακές Κοινότητες, μικροί επενδυτές, αγρότες, που αριθμούν σήμερα περισσότερες από 20.000 οικογένειες βρίσκονται σε οικονομικό αδιέξοδο όπως επισημαίνει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Παραγωγών Ηλεκτρικής Ενέργειας από Φωτοβολταϊκά (ΠΟΣΠΗΕΦ) με επιστολή της στο ΥΠΕΝ, από το οποίο ζητά δημιουργία έκτακτου μηχανισμού στήριξης των Φ/Β Σταθμών που πλήττονται από τις περικοπές και αρνητικές τιμές, άμεση παράταση των συμβάσεων και αύξηση των ωρών μηδενικών τιμών ή/και πληρωμή των ωρών μηδενικών τιμών.
Τα στοιχεία της μελέτης που παρουσιάστηκε στο ΥΠΕΝ είναι αποκαλυπτικά. Για τους φωτοβολταϊκούς σταθμούς με συμβάσεις ΣΕΔΠ, οι απώλειες εσόδων εκτιμάται ότι θα διαμορφωθούν στο 42-43% το 2026, θα εκτιναχθούν στο 49-50% το 2027, θα κινηθούν κοντά στο 44% το 2028 και περίπου στο 48% το 2029. Σε ορίζοντα εξαετίας, ο μέσος όρος απωλειών παραμένει σταθερά πάνω από το 40%.
Με δεδομένο ότι το όριο βιωσιμότητας για τέτοιες επενδύσεις τοποθετείται γύρω στο 21%, το «κενό» που πρέπει να καλυφθεί είναι τεράστιο. Με απλά λόγια, οι παραγωγοί χάνουν σχεδόν τα μισά τους έσοδα σε μια αγορά όπου τα δάνεια, τα λειτουργικά κόστη και οι αποσβέσεις παραμένουν σταθερά. Αυτός είναι και ο λόγος που προειδοποιούν ότι ήδη από το 2026 ανοίγει ο δρόμος για μαζικές αθετήσεις δανειακών υποχρεώσεων, με το πρόβλημα να μεταφέρεται αναπόφευκτα και στο τραπεζικό σύστημα.
Η εικόνα αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τα αιολικά, όπου οι απώλειες κινούνται αισθητά χαμηλότερα, στο 22% το 2026 και περίπου στο 26% το 2027, με μέσο όρο 21% στην ίδια περίοδο, δηλαδή εντός των ορίων βιωσιμότητας. Αυτή η απόκλιση είναι που τροφοδοτεί και το βασικό αίτημα για εξίσωση των όρων της αγοράς.
Στον πυρήνα του προβλήματος βρίσκονται οι μηδενικές και αρνητικές τιμές, που αυξάνονται λόγω της υψηλής διείσδυσης ΑΠΕ και της έλλειψης αποθήκευσης. Οι παραγωγοί φωτοβολταϊκών όχι μόνο δεν πληρώνονται σε αυτές τις ώρες, αλλά σε πολλές περιπτώσεις υφίστανται και περικοπές παραγωγής. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τη μελέτη που παρουσιάστηκε, οι προμηθευτές αποκομίζουν σημαντικά οφέλη, τα οποία για το 2026 εκτιμάται ότι θα ξεπεράσουν τα 1,3 δισ. ευρώ, αξιοποιώντας ακριβώς αυτές τις στρεβλώσεις της αγοράς.
Για να καλυφθεί αυτό το «χάσμα», οι φορείς του κλάδου εκτιμούν ότι απαιτείται ενίσχυση της τάξης των 212 εκατ. ευρώ ετησίως για την περίοδο 2026-2031, ώστε οι καθαρές απώλειες να περιοριστούν στο 21%. Προτείνουν μάλιστα η χρηματοδότηση να προέλθει από το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης και από χρέωση των προμηθευτών, δηλαδή από πόρους που ήδη δημιουργεί η ίδια η αγορά ενέργειας.
Παράλληλα, ζητούν την παράταση των συμβάσεων ΣΕΔΠ κατά επτά χρόνια, ώστε να δοθεί χρόνος προσαρμογής και να αποτραπεί η δημιουργία νέας γενιάς «κόκκινων» δανείων, αλλά και αλλαγές στο καθεστώς αποζημίωσης των μηδενικών τιμών, που σήμερα στην Ελλάδα παραμένει από τα αυστηρότερα στην Ευρώπη.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της Ιταλίας, όπου οι μηδενικές τιμές αποζημιώνονται έως και για έξι ώρες και μόνο οι αρνητικές τιμές δεν πληρώνονται. Επιπλέον, εφαρμόζεται ένα σύστημα διαφοροποίησης ανάλογα με το πότε υλοποιήθηκε κάθε έργο, παρέχοντας μεγαλύτερη «προστασία» στα παλαιότερα έργα που εγκαταστάθηκαν με υψηλότερο κόστος. Σε αντίθεση, στην Ελλάδα το όριο έχει παραμείνει στις δύο ώρες, γεγονός που- όπως επισημαίνουν οι παραγωγοί- δεν ανταποκρίνεται πλέον στις συνθήκες της αγοράς.
