Σύμφωνα με εκτιμήσεις, 900 έως 1.500 δεξαμενόπλοια - περίπου ένα στα πέντε στον κόσμο - ανήκουν στο παγκόσμιο «σκιώδη στόλο», ο οποίος ορίζεται από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό ως «πλοία που συμμετέχουν σε παράνομες δραστηριότητες με σκοπό την παράκαμψη κυρώσεων, την αποφυγή συμμόρφωσης με κανονισμούς ασφάλειας ή περιβάλλοντος, την αποφυγή ασφαλιστικών εξόδων ή άλλες παράνομες δραστηριότητες».
Τέτοια πλοία χρησιμοποιούνται εδώ και καιρό για τη μεταφορά πετρελαίου από χώρες που πλήττονται από κυρώσεις, όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν, αλλά ο αριθμός τους αυξήθηκε ραγδαία μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν η Μόσχα δημιούργησε ένα μυστικό δίκτυο εκατοντάδων πλοίων.
Σύμφωνα με την Kpler, περίπου το ήμισυ του «σκιώδους στόλου» μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο, το 20% ιρανικό, ενώ η Βενεζουέλα αποτελεί την επόμενη μεγαλύτερη αγορά. Τα συγκεκριμένα τάνκες φέρονται να μετέφεραν περίπου 3,7 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου το 2025, καλύπτοντας το 6%-7% της παγκόσμιας ετήσιας ροής αργού.
Η Ρωσία δημιούργησε τον στόλο αυτό μετά τις κυρώσεις των ΗΠΑ, της ΕΕ και της G7 το Δεκέμβριο του 2022, που περιελάμβαναν μεταξύ άλλων ανώτατο όριο τιμής στο ρωσικό αργό - για να πληγεί η οικονομία της χωρίς να αυξηθούν οι παγκόσμιες τιμές πετρελαίου.
Ως αποτέλεσμα, απαγορεύτηκαν υπηρεσίες ναυτιλίας, ασφάλισης και μεσιτείας από τη Δύση για πετρέλαιο πάνω από το συγκεκριμένο όριο. Η Ρωσία αγόρασε - ή απέκτησε μέσω ενδιάμεσων εταιρειών - γηρασμένα δεξαμενόπλοια, συχνά με χρήση «εταιρειών-φαντασμάτων», με τη βοήθεια ειδικών στο Λονδίνο.
Τα πλοία μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο κυρίως στην Ασία (Κίνα και Ινδία), συχνά πάνω από το όριο της τιμής αλλά κάτω από την τρέχουσα αγορά.
Η παρακολούθηση των πλοίων δυσχεραίνεται επειδή η ιδιοκτησία τους συγκαλύπτεται, ενώ συχνά τους αλλάζουν ονόματα και σημαίες, τα εγγράφουν σε χώρες με χαλαρή ρύθμιση ναυτιλιακών μητρώων ή χρησιμοποιούν ψευδείς σημαίες. Την ίδια ώρα απενεργοποιούν τα συστήματα εντοπισμού ή παραποιούν τα δεδομένα θέσης τους.
Το πετρέλαιο μεταγγίζεται μεταξύ πλοίων σε απομακρυσμένες περιοχές, δυσχεραίνοντας την ιχνηλάτηση. Επιπλέον, λόγω απαγόρευσης δυτικών ασφαλιστικών, συχνά λειτουργούν με αμφίβολη ρωσική ασφάλιση ή χωρίς καθόλου.
Ο σκιώδης στόλος παρέχει οικονομική ανάσα στη Ρωσία, χρηματοδοτώντας τον πόλεμο, αλλά η παλαιότητα και η κακή συντήρηση των πλοίων αυξάνουν τον κίνδυνο ατυχημάτων και πετρελαιοκηλίδων. Κάποια φέρονται να έχουν εμπλακεί σε πράξεις σαμποτάζ, όπως η καταστροφή υποθαλάσσιου καλωδίου στη Βαλτική ή η χρήση drones για να κλείσουν αεροδρόμια στη Δανία.
Προς το παρόν η απάντηση της Δύσης περιλαμβάνει κυρώσεις σε συγκεκριμένα πλοία και εταιρείες, απαγόρευση ασφάλισης και υπηρεσιών ή απαγόρευση εισόδου σε λιμάνια, ωστόσο οι πλοιοκτήτες αλλάζουν ονόματα και σημαίες.
Πρόσφατα έξι πλοία του ρωσικού σκιώδους στόλου δέχτηκαν επιθέσεις από ουκρανικά drones, ενώ οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να κατάσχουν πλοία που συνδέονται με τη Βενεζουέλα - σενάριο που εξετάζει τώρα και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Πηγή: the week
