Ο Ολλανδός γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, μιλώντας ως θεματοφύλακας όχι των ευρωπαϊκών συμφερόντων αλλά της αμερικανικής γεωπολιτικής επιρροής, λειτούργησε περισσότερο ως «γενίτσαρος» παρά ως θεσμικός εκπρόσωπος μιας συμμαχίας που υποτίθεται ότι στηρίζεται στην ισοτιμία των μελών της.
Όταν δηλώνει ότι «όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες, απλώς ονειρεύεται», δεν εκφράζει μια ουδέτερη εκτίμηση ασφάλειας. Διατυπώνει ένα πολιτικό δόγμα υποτέλειας. Μας λέει, με απλά λόγια, ότι η Ευρώπη είναι ανίκανη να σταθεί στα πόδια της, ότι η ύπαρξή της ως αυτόνομη γεωπολιτική οντότητα είναι μια ουτοπία και ότι ο ρόλος της πρέπει να περιορίζεται στο να ακολουθεί τις στρατηγικές επιλογές της Ουάσινγκτον.
Αυτό όμως έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ίδια την ιστορική συγκυρία. Το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε το 1949 σε έναν κόσμο διπολικό, με σαφή αντίπαλο δέος: το Σύμφωνο της Βαρσοβίας και τη σοβιετική στρατιωτική μηχανή. Σήμερα, τριάντα πέντε χρόνια μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, ποιος είναι ο υπαρξιακός λόγος ύπαρξης του ΝΑΤΟ; Ποια ακριβώς παγκόσμια απειλή δικαιολογεί τη μετατροπή της Ευρώπης σε μόνιμο στρατιωτικό προτεκτοράτο των ΗΠΑ;
Η Ρωσία, όσο και αν παρουσιάζεται επικοινωνιακά ως ο «απόλυτος εχθρός», δεν αποτελεί το αντίπαλο δέος που ήταν η Σοβιετική Ένωση. Τα στοιχεία είναι αμείλικτα:
- Το ΑΕΠ της Ρωσίας (περίπου 2,5 τρισ. δολ.) είναι σχεδόν δέκα φορές μικρότερο από από το συνολικό ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ένωσης (22,5 τρισ. δολ.).
- Οι στρατιωτικές δαπάνες όλων των χωρών του ΝΑΤΟ μαζί υπερβαίνουν κατά πολλές φορές τις ρωσικές.
- Ο πληθυσμός της ΕΕ (περίπου 450 εκατ.) είναι τριπλάσιος της Ρωσίας (περίπου 150 εκατ.), ενώ η τεχνολογική και βιομηχανική της βάση είναι ασύγκριτα ισχυρότερη.
Μια Ευρώπη που πραγματικά ήθελε να οργανώσει την άμυνά της αυτόνομα, χωρίς την αμερικανική ομπρέλα, όχι μόνο θα μπορούσε, αλλά θα ήταν στρατιωτικά υπερέχουσα της Ρωσίας. Ο ισχυρισμός του Ρούτε ότι θα χρειαζόταν αμυντικές δαπάνες της τάξης του 10% του ΑΕΠ είναι πολιτικός εκβιασμός, όχι αντικειμενική ανάλυση. Ακόμα και μια συντονισμένη ευρωπαϊκή πολιτική στο 2,5% ή 3% του ΑΕΠ, με κοινή βιομηχανική στρατηγική και ενιαίο αμυντικό σχεδιασμό, θα παρήγαγε ισχύ πολλαπλάσια από αυτήν της Ρωσίας.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η στρατιωτική αδυναμία της Ευρώπης. Είναι η πολιτική της απροθυμία να χειραφετηθεί.
Ο Ρούτε το παραδέχεται έμμεσα όταν υπογραμμίζει ότι χωρίς τις ΗΠΑ «η Ουκρανία δεν μπορεί να κρατηθεί στη μάχη» και ότι οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες δεν επαρκούν για την κάλυψη των αναγκών της. Αντί αυτό να λειτουργεί ως καμπανάκι για την ανάγκη μιας αυτόνομης ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής, χρησιμοποιείται ως επιχείρημα για τη διαιώνιση της εξάρτησης. Είναι η λογική του φαύλου κύκλου: «Δεν μπορείτε χωρίς εμάς (τις ΗΠΑ), άρα μην προσπαθείτε να μπορείτε χωρίς εμάς».
Έτσι ακριβώς λειτουργεί ο «γενίτσαρος», υπερασπίζεται με μεγαλύτερο πάθος τον ξένο προστάτη από ό,τι τα συμφέροντα του ίδιου του χώρου που υποτίθεται πως εκπροσωπεί.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η αναφορά του γγ του ΝΑΤΟ ότι ο Πούτιν «θα ήθελε να δει μια ευρωπαϊκή αμυντική δύναμη αποκομμένη από το ΝΑΤΟ». Η ιδέα ότι κάθε μορφή ευρωπαϊκής αυτονομίας εξυπηρετεί αυτομάτως τη Ρωσία είναι μια επικίνδυνη απλοποίηση. Με την ίδια λογική, κάθε προσπάθεια οικονομικής ανεξαρτησίας από το δολάριο, κάθε πρωτοβουλία διπλωματικής ουδετερότητας ή κάθε ευρωπαϊκή πολιτική διαφοροποίηση θα έπρεπε να θεωρείται «δώρο στον Πούτιν». Αυτό δεν είναι ανάλυση ασφάλειας, είναι ιδεολογικός καταναγκασμός.
Το ΝΑΤΟ σήμερα δεν λειτουργεί ως αμυντική συμμαχία ισότιμων κρατών, αλλά ως μηχανισμός ενσωμάτωσης της Ευρώπης στη στρατηγική των ΗΠΑ. Από το Αφγανιστάν μέχρι τη Λιβύη και από την Ουκρανία μέχρι την αντιπαράθεση με την Κίνα, η Ευρώπη καλείται να πληρώνει, να εξοπλίζεται και να εμπλέκεται σε συγκρούσεις που δεν αποφασίζει πραγματικά η ίδια.
Η χρησιμότητα του ΝΑΤΟ, όπως το γνωρίζαμε, δεν είναι πλέον αυτονόητη. Δεν υπάρχει Σύμφωνο της Βαρσοβίας. Δεν υπάρχει σοβιετική υπερδύναμη. Υπάρχει μια Ευρώπη που θα μπορούσε να είναι αυτάρκης, ισχυρή και ειρηνική, αλλά επιλέγει – ή της επιβάλλεται – να παραμένει εξαρτημένη.
Ο Ρούτε, με τις χθεσινές του δηλώσεις, δεν υπερασπίστηκε την ασφάλεια της Ευρώπης. Υπερασπίστηκε την αδυναμία της να φανταστεί τον εαυτό της ελεύθερο. Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη μορφή ανασφάλειας.
