Γράφει ο Νίκος Πέτρου, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης (ΕΕΠΦ) και Πρόεδρος του Foundation for Environmental Education (FEE)
Τα δεδομένα για τη χρονιά που τελειώνει, μια χρονιά που έφερε και πάλι καύσωνες ρεκόρ, μεγαπυρκαγιές, καταρρεύσεις παγετώνων και ακραίες πλημμύρες και ξηρασίες, επιβεβαιώνουν ότι η κλιματική κρίση εντείνεται και οι επιπτώσεις στα φυσικά οικοσυστήματα, στην οικονομία και στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων γίνονται ολοένα εντονότερες.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο Οκτώβριος του 2026 ήταν ο θερμότερος Οκτώβριος όλων των εποχών, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία υψηλότερη κατά 1,75°C από τα προβιομηχανικά επίπεδα. Ήταν, μάλιστα, ο τρίτος συνεχόμενος μήνας κατά τον οποίο η αύξηση ξεπέρασε το όριο του 1,5°C. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι το 2026 θα είναι πιθανότατα το δεύτερο θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων, μετά το 2024, με 20% πιθανότητα να το ξεπεράσει. Επίσης η μέση θερμοκρασία της τετραετίας 2023-2026 αναμένεται να υπερβεί τους 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο.
Παράλληλα, η θερμοκρασία των ωκεανών παραμένει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Τον Οκτώβριο η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας των ωκεανών εκτός των πολικών περιοχών έφθασε τους 20,95°C, σημειώνοντας νέο ρεκόρ για τον συγκεκριμένο μήνα.
Graphic: UNFCCC
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η μεγάλη ενίσχυση του φαινομένου El Niño, το οποίο συνδέεται με σημαντικές μεταβολές στα παγκόσμια συστήματα θερμοκρασίας και βροχοπτώσεων. Τον Οκτώβριο, η θερμοκρασιακή ανωμαλία στην περιοχή Niño 3.4 του τροπικού Ειρηνικού έφθασε σε επίπεδα ρεκόρ. Η ενίσχυση αυτή αυξάνει την πιθανότητα ακόμα εντονότερων καυσώνων, ξηρασιών και πλημμυρών σε πολλές περιοχές του κόσμου. Ταυτόχρονα, οι θαλάσσιοι καύσωνες απειλούν τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, τα κοράλλια, την αλιεία και τις παράκτιες κοινότητες.
Η έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) για τις παγκόσμιες εκπομπές το 2026, με τίτλο «Το Σημείο της Επιστροφής», ξεκινά με μια ιδιαίτερα ανησυχητική εκτίμηση για την πορεία των παγκόσμιων εκπομπών αερίων. Μετά από δεκαετίες ανεπαρκούς κλιματικής δράσης, η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C είναι πλέον αναπόφευκτη, ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο, επομένως το ζητούμενο μετατοπίζεται στον περιορισμό του μεγέθους και της διάρκειας αυτής της υπέρβασης.
Το σενάριο της «περιορισμένης υπέρβασης» (limited overshoot) προβλέπει ότι η παγκόσμια αύξηση θα κορυφωθεί περίπου στα μέσα του αιώνα στους 1,7-1,8°C και στη συνέχεια θα μπορούσε να επιστρέψει στον 1,5°C ή χαμηλότερα έως το 2100, με πιθανότητα περίπου 50%. [...] Η έκθεση επισημαίνει, ότι απαιτείται δραστικός περιορισμός της χρήσης άνθρακα, μείωση των εκπομπών μεθανίου, ριζική επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης και τριπλασιασμός της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών ηλεκτρικής ενέργειας έως το 2035. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η προσωρινή υπέρβαση του 1,5°C δεν είναι χωρίς συνέπειες: όσο μεγαλύτερο το χρονικό διάστημα σε υψηλότερες θερμοκρασίες τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος μη αναστρέψιμων αλλαγών στα οικοσυστήματα, στους πάγους και στην ωκεάνια κυκλοφορία.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι, δέκα χρόνια μετά τη Συμφωνία του Παρισιού, ο στόχος του 1,5°C δεν έχει εγκαταλειφθεί, αλλά η επίτευξή του στο τέλος του αιώνα απαιτεί πλέον να ξεπεραστούν οι σημερινές πολιτικές αγκυλώσεις και να ληφθούν πολύ πιο φιλόδοξα μέτρα.
COP31
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, επισκιασμένη από την ενεργειακή αβεβαιότητα, τις συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις, τις μεγάλες κινητοποιήσεις στις ευρωπαϊκές χώρες και τις Αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές, ξεκινά σήμερα η 31η Διάσκεψη της Σύμβασης Πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), στην Αττάλεια της Τουρκίας, που θα διαρκέσει έως τις 20 Νοεμβρίου. [...]
Η ατζέντα της Τουρκικής προεδρίας έχει δέκα άξονες:
- Μηδενικά Απόβλητα (Zero Waste)
- Ωκεανοί και Θάλασσες (Oceans and Seas)
- Ασφάλεια Τροφίμων (Food Safety)
- Κλιματικά Ανθεκτικές Πόλεις (Climate-Resilient Cities)
- Υλοποίηση Κλιματικής Δράσης (Climate Implementation Bridge)
- Νεολαία και Εκπαίδευση (Youth and Education)
- Πράσινη Βιομηχανοποίηση (Green Industrialization)
- Μετάβαση σε Καθαρή Ενέργεια (Clean Energy Transition)
- Συνέργεια του Ρίο (Rio Synergy)
- Δυναμικά και Ανθεκτικά Συστήματα Υγείας (Dynamic and Resilient Health Systems)
Το κεντρικό όμως ερώτημα που διατρέχει όλους τους άξονες και όλες τις προσπάθειες είναι αν υπάρχει η πολιτική βούληση να αμφισβητηθούν τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα που εμποδίζουν την αντιμετώπισή της κλιματικής κρίσης. [...]
Το 2026 μας υπενθυμίζει με τον πιο σαφή τρόπο ότι ο διαθέσιμος χρόνος περιορίζεται ασφυκτικά. Η μετάβαση από τις διακηρύξεις στην πράξη δεν είναι πλέον επιλογή πολιτικής φιλοδοξίας, αλλά αναγκαιότητα για την προστασία των σημερινών και των επόμενων γενεών.
Η επιτυχία, λοιπόν, της COP31 θα κριθεί από το κατά πόσο οι κυβερνήσεις θα είναι διατεθειμένες να αναλάβουν πραγματικές δεσμεύσεις, ακόμη και όταν αυτές συγκρούονται με ισχυρά οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα, και να μετατρέψουν τις γενικόλογες πολιτικές διακηρύξεις σε ουσιαστικές αποφάσεις.
