Η υπόθεση του τουρκολιβυκού μνημονίου είναι ακόμη μία περίπτωση που δείχνει πόσο διαφορετικό είναι να διαμορφώνεις τις εξελίξεις από το να προσπαθείς εκ των υστέρων να τις ανατρέψεις.
Η ομόφωνη ευρωπαϊκή καταδίκη της επικύρωσης του ανυπόστατου μνημονίου από τα 27 κράτη-μέλη ενισχύει την ελληνική επιχειρηματολογία και δημιουργεί ένα ισχυρότερο διπλωματικό πλαίσιο για την Αθήνα. Δεν μπορεί όμως να υποκαταστήσει την ελληνική δράση. Η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει το στήριγμα που της παρέχεται και να κινηθεί η ίδια, γιατί, όπως λέει η αρχαία ελληνική ρήση, «συν Αθηνά και χείρα κίνει». Η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να επαφίεται στη στήριξη τρίτων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί η Αθήνα περιμένει τις κινήσεις της Άγκυρας και τις αντιδράσεις των εταίρων της, αντί να αναλαμβάνει εγκαίρως πρωτοβουλίες.
Η Τουρκία προωθεί συστηματικά τις επιδιώξεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, διευρύνει τα ερείσματά της και επιχειρεί να επιβάλει τη δική της αντίληψη για τις θαλάσσιες ζώνες, στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν το καθιστά νόμιμο ούτε ακυρώνει τις ελληνικές αντιρρήσεις. Επιτρέπει, ωστόσο, στην Άγκυρα να εμφανίζει τη συμφωνία ως επιλογή με ευρύτερη λιβυκή πολιτική υποστήριξη. Όσο η Τουρκία ενισχύει τα ερείσματά της, η ελληνική αδράνεια διευκολύνει την προσπάθειά της να διαμορφώνει τους περιφερειακούς συσχετισμούς.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να εξηγήσει γιατί η Ελλάδα δεν διαμόρφωσε ισχυρότερες σχέσεις με τα διαφορετικά κέντρα εξουσίας στη Λιβύη και ποιες πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει. Η έλλειψη έγκαιρης δράσης έχει συγκεκριμένο κόστος: η Αθήνα αναγκάζεται να αναζητά εκ των υστέρων τρόπους αντιμετώπισης εξελίξεων που η Άγκυρα έχει ήδη προωθήσει. Η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί χωρίς ενεργητική διπλωματία και συνεκτικό σχεδιασμό.
Μία από τις πρωτοβουλίες που πρέπει να περάσουν από τις διακηρύξεις στις πράξεις είναι η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης. Πρόκειται για δικαίωμα που απορρέει από το Δίκαιο της Θάλασσας και το οποίο η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει στο Ιόνιο. Η κυβέρνηση οφείλει να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχεδιασμό για την περιοχή της Κρήτης, όπου το τουρκολιβυκό μνημόνιο επιχειρεί να παρακάμψει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, και να εξηγήσει πότε προτίθεται να προχωρήσει στην άσκησή του.
Η επέκταση δεν αποτελεί από μόνη της συνολική απάντηση στο ανυπόστατο μνημόνιο, δεν μπορεί όμως να παραμένει επ’ αόριστον μια γενική εξαγγελία. Η διπλωματική προετοιμασία είναι απαραίτητη, αλλά δεν πρέπει να μετατρέπεται σε δικαιολογία για διαρκή αναβολή. Όταν η Τουρκία ακολουθεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, η ελληνική καθυστέρηση αφήνει περισσότερο χώρο στις δικές της επιδιώξεις.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο λειτουργεί ως κώδωνας κινδύνου για την ελληνική εξωτερική πολιτική. Η ομόφωνη ευρωπαϊκή καταδίκη προσφέρει στην Αθήνα ένα σημαντικό διπλωματικό έρεισμα, το οποίο πρέπει να αξιοποιηθεί με ουσιαστικές ελληνικές πρωτοβουλίες.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη οφείλει να παρουσιάσει τις επιλογές της και να δώσει σαφείς απαντήσεις για τα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης. Η ευρωπαϊκή συναίνεση ενισχύει την ελληνική θέση· δεν απαλλάσσει την κυβέρνηση από την ευθύνη να δράσει. Όσο η Αθήνα μένει στην αναμονή, η Άγκυρα συνεχίζει να κινείται.
