Πρόκειται για μία από τις βασικές προκλήσεις της ενεργειακής μετάβασης, καθώς η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ, στο πλαίσιο της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, προϋποθέτει τη δυνατότητα προσαρμογής του ηλεκτρικού συστήματος στις συνεχείς μεταβολές της παραγωγής και της ζήτησης.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (ACER) προχωρά στην ανάπτυξη του EU-Flex, ενός μοντέλου ανοικτού κώδικα για την αξιολόγηση των αναγκών ευελιξίας στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η προκαταρκτική έκδοσή του τίθεται σε δημόσια διαβούλευση από τις 5 Νοεμβρίου έως τις 17 Δεκεμβρίου, προκειμένου να συγκεντρωθούν σχόλια και παρατηρήσεις σχετικά με τη λειτουργία, τη μεθοδολογία και τις δυνατότητες βελτίωσής του. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στις αρμοδιότητες που ανέλαβε ο ACER μετά τη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού το 2024, με στόχο τη διαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου για την αξιολόγηση των αναγκών ευελιξίας των κρατών μελών.
Ο Οργανισμός καλείται να παρουσιάσει τον Ιούλιο του 2027 την πρώτη αξιολόγηση των αναγκών ευελιξίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ευελιξία αφορά την ικανότητα του ηλεκτρικού συστήματος να ανταποκρίνεται στις διακυμάνσεις της παραγωγής και της κατανάλωσης, αλλά και στους περιορισμούς που προκύπτουν από τη διαθεσιμότητα των δικτύων. Ανάλογα με τις ανάγκες, μπορεί να αξιοποιείται σε πραγματικό χρόνο, σε ημερήσια βάση ή σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα. Σημαντικό ρόλο στην εξασφάλισή της διαδραματίζουν η αποθήκευση ενέργειας, η διαχείριση της ζήτησης και η ευέλικτη παραγωγή, που επιτρέπουν την καλύτερη προσαρμογή της προσφοράς στην κατανάλωση.
Παράλληλα, διευκολύνεται η αξιοποίηση της ενέργειας από ΑΠΕ, καθώς η πλεονάζουσα παραγωγή μπορεί να αποθηκεύεται ή να αξιοποιείται σε ώρες υψηλότερης ζήτησης. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η ανάγκη περικοπών πράσινης παραγωγής, όταν το ηλεκτρικό σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει το σύνολο της διαθέσιμης ενέργειας. Επιπλέον, η ευελιξία συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη χρήση των δικτύων, στην αντιμετώπιση της συμφόρησης και στη διευκόλυνση των διασυνοριακών συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας.
Κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας αποτελεί η Μεθοδολογία Αξιολόγησης Αναγκών Ευελιξίας (Flexibility Needs Assessment Methodology – FNAM), η οποία καθοδηγεί τα κράτη μέλη και τους διαχειριστές δικτύων στον προσδιορισμό των αναγκών για καθαρή και ευέλικτη ενέργεια.
Η μεθοδολογία αξιοποιεί στοιχεία από τις εθνικές και ευρωπαϊκές αξιολογήσεις επάρκειας πόρων και διαχωρίζει τις ανάγκες ευελιξίας σε δύο κατηγορίες.
Η πρώτη αφορά την ευελιξία του δικτύου, δηλαδή τη δυνατότητα προσαρμογής στους περιορισμούς και στη διαθεσιμότητα των υποδομών μεταφοράς και διανομής. Η δεύτερη αφορά την ευελιξία του συστήματος, που συνδέεται με την προσαρμογή της παραγωγής και της κατανάλωσης στις συνθήκες και στα σήματα της αγοράς. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εκπονήσουν εθνικές αξιολογήσεις αναγκών ευελιξίας (Flexibility Needs Assessments – FNA), με βάση την κοινή μεθοδολογία, και να τις υποβάλουν στον ACER και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή έως τον Ιούλιο του 2027.
Οι αξιολογήσεις αυτές θα αποτελέσουν τη βάση για τον προσδιορισμό ενδεικτικών εθνικών στόχων ανάπτυξης ευελιξίας που δεν βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, προβλέπεται η λήψη μέτρων για την άρση ρυθμιστικών και άλλων εμποδίων που δυσχεραίνουν την είσοδο νέων πηγών ευελιξίας στην αγορά. Στις δυνατότητες που έχουν τα κράτη μέλη περιλαμβάνονται η θέσπιση ειδικών μηχανισμών υποστήριξης της ευελιξίας, καθώς και η προσαρμογή υφιστάμενων μηχανισμών της αγοράς, προκειμένου να ενισχυθούν τα οικονομικά κίνητρα για την ανάπτυξη σχετικών επενδύσεων.
Η προκαταρκτική έκδοση του EU-Flex θα δημοσιευθεί στις 5 Νοεμβρίου, συνοδευόμενη από επεξηγηματικό υλικό για τη λειτουργία του μοντέλου και την εφαρμογή του σε δοκιμαστικό σενάριο. Στις 17 Νοεμβρίου έχει προγραμματιστεί διαδικτυακό σεμινάριο του ACER, κατά το οποίο θα παρουσιαστούν το μοντέλο και η διαδικασία αξιολόγησης των αναγκών ευελιξίας.
