Η πολεμική κλιμάκωση ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν ανοίγει έναν νέο κύκλο έντονης αβεβαιότητας για την ελληνική οικονομία, σε μια στιγμή κατά την οποία η χώρα επιχειρούσε να πατήσει σε πιο σταθερό έδαφος μετά τις αλλεπάλληλες κρίσεις των τελευταίων ετών. Το επίκεντρο του κινδύνου βρίσκεται ξανά στην ενέργεια, καθώς το άτυπο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και η σοβαρή διαταραχή στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου επαναφέρουν το σενάριο ενός νέου ενεργειακού σοκ, με άμεσες συνέπειες σε πληθωρισμό, κατανάλωση, κόστος παραγωγής και επενδυτικές αποφάσεις. Το Brent έκλεισε στα 92,69 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο των τελευταίων ετών, ενώ διεθνείς οίκοι δεν αποκλείουν πλέον κίνηση προς τα 100 δολάρια ή και υψηλότερα, αν η κρίση παραταθεί.
Το ενεργειακό σοκ αλλάζει τις παραδοχές για την οικονομία
Για την Ελλάδα, η νέα αυτή πραγματικότητα είναι ιδιαιτέρως απειλητική, επειδή πρόκειται για μια ανοικτή οικονομία με σημαντική εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια. Ο κρατικός προϋπολογισμός του 2026 έχει στηριχθεί σε βασικό σενάριο που προέβλεπε μέση διεθνή τιμή πετρελαίου στα 62,4 δολάρια ανά βαρέλι, ανάπτυξη περίπου 2,4% και πληθωρισμό στο 2,2%. Αν όμως παγιωθεί ένα περιβάλλον με πετρέλαιο πάνω από τα 90 δολάρια και με το φυσικό αέριο σε σταθερά υψηλότερα επίπεδα, τότε οι παραδοχές πάνω στις οποίες έχει οικοδομηθεί ο δημοσιονομικός σχεδιασμός απομακρύνονται γρήγορα από την πραγματικότητα.
Το δυσμενές σενάριο που είχε ενσωματωθεί στον προϋπολογισμό, πολύ πριν από τη σημερινή κλιμάκωση, δείχνει με σαφήνεια το μέγεθος του κινδύνου. Μια άνοδος του πετρελαίου κατά 40 δολάρια ανά βαρέλι και η διατήρησή του σε αυτά τα επίπεδα σε όλη τη διάρκεια του 2026 θα μπορούσε να περιορίσει τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας στο 1,9% (-0,45% του ΑΕΠ) να συμπιέσει την ιδιωτική κατανάλωση και να φρενάρει τις επενδύσεις. Με απλά λόγια, η οικονομία θα συνέχιζε να αναπτύσσεται, αλλά πιο αργά, πιο ακριβά και με μεγαλύτερη πίεση στα εισοδήματα.
Πάνω από 10% η άνοδος στα καύσιμα μέσα σε μία εβδομάδα
Η πρώτη και πιο ορατή επίπτωση για τα ελληνικά νοικοκυριά είναι ήδη στα πρατήρια. Στην εγχώρια αγορά καυσίμων, οι αυξήσεις έχουν αρχίσει να περνούν στην αντλία, με τα δημοσιευμένα στοιχεία να δείχνουν άνοδο έως και 10 λεπτών το λίτρο μέσα σε μία εβδομάδα, καθώς η μέση τιμή της αμόλυβδης ξεπέρασε πλέον τα 1,80 ευρώ το λίτρο. Παράλληλα, η αγορά προεξοφλεί περαιτέρω ανατιμήσεις, εφόσον το διεθνές ράλι του πετρελαίου συνεχιστεί.
Αυτή η εξέλιξη δεν αφορά μόνο τον οδηγό που θα πληρώσει ακριβότερο γέμισμα ρεζερβουάρ. Οι τιμές των καυσίμων λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής σε ολόκληρη την οικονομία. Ανεβάζουν το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και τελικών προϊόντων, πιέζουν τη βιομηχανία, τις υπηρεσίες, τη διανομή και τελικά επηρεάζουν το ράφι. Η εμπειρία των προηγούμενων κρίσεων έχει δείξει ότι ακόμη και σχετικά περιορισμένες ανατιμήσεις στα καύσιμα μπορούν να πυροδοτήσουν πολύ ευρύτερο κύκλο αυξήσεων, ειδικά όταν η αγορά λειτουργεί μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας.
Νέο κύμα ακρίβειας απειλεί την αγορά τροφίμων
Η ελληνική αγορά τροφίμων παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, ακόμη κι αν σήμερα οι ανατιμήσεις στα ράφια δεν έχουν πάρει ακόμη μαζικό χαρακτήρα. Ο άμεσος κίνδυνος βρίσκεται στο ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος δεν θα μείνει μόνο στην παραγωγή και στη μεταφορά, αλλά θα μεταφερθεί σταδιακά σε όλη την αλυσίδα: από τα αγροτικά εφόδια και τη μεταποίηση έως τα logistics, τη συντήρηση, την ψύξη και τη λιανική πώληση.
Σε προϊόντα χαμηλού περιθωρίου κέρδους, οι επιχειρήσεις έχουν περιορισμένο χώρο απορρόφησης του κόστους. Αυτό σημαίνει ότι, εάν η κρίση στη Μέση Ανατολή δεν αποκλιμακωθεί σύντομα, το επόμενο διάστημα είναι πιθανό να δούμε νέες πιέσεις σε βασικά είδη διατροφής. Η κυβέρνηση έχει ήδη θέσει σε επιφυλακή τον ελεγκτικό μηχανισμό, επιχειρώντας να προλάβει φαινόμενα αισχροκέρδειας και υπερβολικής μετακύλισης του κόστους στις τελικές τιμές. Ωστόσο, όταν η πίεση έρχεται από την ενέργεια, η συγκράτηση των τιμών γίνεται πολύ δυσκολότερη.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ακρίβεια αυτή καθαυτή, αλλά το ενδεχόμενο να γίνει πιο επίμονη. Αν οι αυξήσεις στην ενέργεια αποδειχθούν προσωρινές, η αγορά μπορεί να απορροφήσει μέρος του σοκ. Αν όμως κρατήσουν για μήνες, τότε η πίεση θα περάσει στους μισθούς, στις προσδοκίες και στην καθημερινή τιμολόγηση, δημιουργώντας δευτερογενείς πληθωριστικές επιδράσεις.
Οι τράπεζες βλέπουν αντοχές, αλλά όχι αδιαφορία
Στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, οι ελληνικές τράπεζες αντιμετωπίζουν την κρίση με μεγαλύτερη ψυχραιμία σε σχέση με το παρελθόν. Οι διοικήσεις τους θεωρούν ότι διαθέτουν σήμερα πολύ ισχυρότερες άμυνες, χάρη στα κεφαλαιακά «μαξιλάρια», στη βελτιωμένη ρευστότητα, στη σημαντική μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων και στην ενίσχυση των εσόδων από προμήθειες. Η μεγάλη εικόνα, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, δεν παραπέμπει σε κίνδυνο χρηματοπιστωτικής αστάθειας για την Ελλάδα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κλάδος μένει ανεπηρέαστος. Εάν το ενεργειακό σοκ οδηγήσει σε νέο γύρο πληθωρισμού και καθυστερήσει ή αντιστρέψει την πορεία της νομισματικής χαλάρωσης στην Ευρώπη, οι τράπεζες θα βρεθούν μπροστά σε ένα πιο σύνθετο περιβάλλον. Από τη μία, υψηλότερα επιτόκια μπορούν να στηρίξουν έσοδα από το υφιστάμενο χαρτοφυλάκιο κυμαινόμενου επιτοκίου. Από την άλλη, μπορούν να μειώσουν τη ζήτηση για νέα δάνεια, να επιβραδύνουν την πιστωτική επέκταση και να φέρουν πίεση στα επιχειρηματικά σχέδια που μόλις ανακοινώθηκαν.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις τράπεζες είναι αν θα μπορέσουν να διατηρήσουν αμετάβλητους τους στόχους κερδοφορίας τους σε ένα σενάριο χαμηλότερης ανάπτυξης, ακριβότερης ενέργειας και πιο επιφυλακτικών επιχειρήσεων.
Ο τουρισμός μπαίνει στη σεζόν με δύο αντίθετες δυνάμεις
Η τουριστική βιομηχανία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η γεωπολιτική αβεβαιότητα μπορεί να μετατραπεί σε οικονομικό ρίσκο χωρίς να πέσει ούτε μία βόμβα σε ελληνικό έδαφος. Η Ελλάδα μπαίνει στη σεζόν του 2026 έχοντας πίσω της ένα εξαιρετικό 2025, με 42,9 εκατ. διεθνείς αφίξεις και τουριστικά έσοδα άνω των 23,6 δισ. ευρώ, ενώ οι προκρατήσεις για το φετινό καλοκαίρι είχαν ξεκινήσει με θετικό πρόσημο. Ωστόσο, η κρίση στη Μέση Ανατολή δημιουργεί νέο τοπίο.
Το βασικό πρόβλημα είναι διπλό. Πρώτον, οι αναταράξεις στο διεθνές αεροπορικό δίκτυο αυξάνουν το κόστος και τις καθυστερήσεις, ειδικά για ταξιδιώτες που χρησιμοποιούν κόμβους της Μέσης Ανατολής. Δεύτερον, η διεθνής ψυχολογία των ταξιδιωτών επηρεάζεται από τη γενικευμένη εικόνα αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Ακόμη κι αν η Ελλάδα παραμένει ασφαλής προορισμός, δεν είναι βέβαιο ότι αυτό γίνεται πάντα αντιληπτό με την ίδια καθαρότητα από μακρινές αγορές.
Οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να φανούν σε long-haul αφίξεις, στην κρουαζιέρα και στα ακριβά πολυτελή πακέτα πολλαπλών προορισμών. Αντίθετα, ο μαζικός παραθεριστικός τουρισμός από τις βασικές ευρωπαϊκές αγορές, με απευθείας πτήσεις και ισχυρή παρουσία tour operators, εμφανίζεται προς το παρόν πιο ανθεκτικός. Ακόμη και η TUI, παρότι καταγράφει μετατοπίσεις στη ζήτηση υπέρ της δυτικής Μεσογείου και των Καναρίων, αναφέρει ότι η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στους προορισμούς με ισχυρό ενδιαφέρον για το καλοκαίρι του 2026.
Το μεγάλο στοίχημα είναι η διάρκεια της κρίσης
Σε όλα τα μέτωπα, από τα καύσιμα και τα τρόφιμα έως τις τράπεζες και τον τουρισμό, ο καθοριστικός παράγοντας είναι ένας: η διάρκεια. Αν η πολεμική ένταση εκτονωθεί σχετικά γρήγορα και οι αγορές πειστούν ότι η διαταραχή στις ενεργειακές ροές είναι προσωρινή, οι επιπτώσεις στην Ελλάδα μπορεί να αποδειχθούν διαχειρίσιμες. Αν όμως η σύγκρουση παραταθεί, τότε η χώρα θα βρεθεί αντιμέτωπη με έναν νέο συνδυασμό ακριβής ενέργειας, υψηλότερου πληθωρισμού, ασθενέστερης κατανάλωσης και νευρικότητας στις επενδύσεις.
Η Ελλάδα έχει δείξει τα τελευταία χρόνια μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι στα εξωτερικά σοκ. Ωστόσο, μια παρατεταμένη πολεμική κρίση στην πιο ευαίσθητη ενεργειακά γειτονιά του πλανήτη θα έθετε σε δοκιμασία αυτή την αντοχή. Και αυτό γιατί η οικονομία μπορεί να έχει ισχυρότερα θεμέλια από το παρελθόν, παραμένει όμως ευάλωτη όταν το κόστος της ενέργειας εκρήγνυται και η γεωπολιτική αβεβαιότητα μετατρέπεται σε καθημερινό λογαριασμό για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
