Γιάννης Τριήρης: Η Ευρώπη στη γωνία της Ιστορίας – Οι άλλοι μοιράζουν τον κόσμο και οι Βρυξέλλες κοιτούν

Γιάννης Τριήρης: Η Ευρώπη στη γωνία της Ιστορίας – Οι άλλοι μοιράζουν τον κόσμο και οι Βρυξέλλες κοιτούν
Πέμπτη, 19/11/2026 - 08:10

Ο κόσμος αλλάζει και οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται ήδη τους νέους συσχετισμούς ισχύος.

Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ βρίσκονται στο επίκεντρο των εξελίξεων, συζητώντας για την πυρηνική ισορροπία, την Ουκρανία, το Ιράν, την τεχνολογία και το παγκόσμιο εμπόριο. Η Ευρώπη, αντίθετα, παρακολουθεί από απόσταση. Όχι επειδή δεν διακυβεύονται τα δικά της συμφέροντα, αλλά επειδή οι πολιτικές ηγεσίες της έχουν αποτύχει να την καταστήσουν αυτοτελή παράγοντα στη διεθνή σκηνή.

Αυτή είναι η πραγματική πολιτική διάσταση της ευρωπαϊκής απουσίας. Μια ήπειρος που μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οικοδόμησε ένα φιλόδοξο σχέδιο πολιτικής και οικονομικής ενοποίησης, σήμερα εμφανίζεται ανίκανη να υπερασπιστεί ακόμη και τα στοιχειώδη στρατηγικά της συμφέροντα. Οι ηγέτες της μιλούν διαρκώς για ευρωπαϊκή ισχύ, στρατηγική αυτονομία και κοινή εξωτερική πολιτική, αλλά στην πράξη έχουν αποδεχθεί έναν ρόλο συμπληρωματικό προς τις επιλογές της Ουάσιγκτον.

Η πολιτική ηγεσία της Ευρώπης δεν απέτυχε απλώς να βρει κοινή γλώσσα. Επέλεξε να μην αμφισβητήσει ουσιαστικά το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι ΗΠΑ, ακόμη κι όταν οι αμερικανικές προτεραιότητες συγκρούονται με τις ευρωπαϊκές ανάγκες. Η εξωτερική πολιτική μετατράπηκε σε διαχείριση συμμαχικών υποχρεώσεων, η ασφάλεια σε διαρκή εξάρτηση από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα και η διπλωματία σε επανάληψη διακηρύξεων χωρίς ανάλογη δυνατότητα παρέμβασης.

Το αποτέλεσμα είναι μια Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς πολιτικό κέντρο βάρους. Η φον ντερ Λάιεν, ο Κόστα, ο Μακρόν και ο Μερτς δεν συγκροτούν μια ενιαία ηγεσία με κοινό στρατηγικό σχέδιο. Εκφράζουν διαφορετικές εθνικές και πολιτικές προτεραιότητες, ενώ οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις μεγάλες διεθνείς κρίσεις με κριτήριο τους δικούς τους συσχετισμούς. Έτσι, η Ευρώπη διαθέτει θεσμούς, μηχανισμούς και οικονομική ισχύ, αλλά δεν διαθέτει την πολιτική βούληση να τα αξιοποιήσει από κοινού.

Και η αδυναμία αυτή γίνεται ακόμη πιο προκλητική όταν διαπιστώνει κανείς ότι η Ευρώπη απουσιάζει από συζητήσεις που αφορούν άμεσα το μέλλον της. Για την Ουκρανία, για παράδειγμα, οι Ευρωπαίοι καλούνται να αναλάβουν τεράστιο οικονομικό και πολιτικό κόστος, χωρίς να έχουν εξασφαλίσει αντίστοιχο λόγο στη διαμόρφωση μιας πιθανής διευθέτησης. Για το Ιράν και τη Μέση Ανατολή, οι αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων επηρεάζουν την ασφάλεια, την ενέργεια και την οικονομία της ηπείρου, χωρίς η ΕΕ να αποτελεί ισότιμο συνομιλητή.

Η αντίφαση αποτυπώνεται και στο ενεργειακό πεδίο. Η έρευνα του Γερμανορωσικού Εμπορικού Επιμελητηρίου, σύμφωνα με την οποία το 65% των επιχειρήσεων-μελών που δραστηριοποιούνται στη Ρωσία επιθυμεί την άμεση επανέναρξη των ενεργειακών προμηθειών, αποκαλύπτει το χάσμα ανάμεσα στις πολιτικές επιλογές των κυβερνήσεων και στις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας. Η κυβέρνηση Μερτς επιμένει στην αντίθετη κατεύθυνση, ενώ η γερμανική βιομηχανία αναζητά τρόπους να ανακτήσει την ενεργειακή ανταγωνιστικότητά της.

Το ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι Ουάσιγκτον και Μόσχα μπορούν να συζητούν πιθανά σενάρια ενεργειακής συνεργασίας, ακόμη και γύρω από τους Nord Stream, την ώρα που η Ευρώπη παραμένει εγκλωβισμένη σε μια πολιτική χωρίς σαφή ορίζοντα. Οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται με βάση τα δικά τους συμφέροντα. Η Ρωσία διεκδικεί την επαναφορά της στην ενεργειακή αγορά. Και οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξακολουθούν να μην έχουν απαντήσει στο στοιχειώδες ερώτημα: ποια ενεργειακή πολιτική υπηρετεί πραγματικά την ευρωπαϊκή οικονομία και ποιος αποφασίζει γι' αυτήν;

Δεν πρόκειται για υπεράσπιση της Μόσχας ούτε για εξωραϊσμό της ρωσικής πολιτικής. Πρόκειται για την αυτονόητη ανάγκη μιας πολιτικής που να ξεκινά από τα ευρωπαϊκά συμφέροντα και όχι από την άκριτη προσαρμογή στις στρατηγικές επιλογές τρίτων. Η διπλωματία δεν μπορεί να περιορίζεται στην επιβολή κυρώσεων και στην αναμονή των επόμενων κινήσεων της Ουάσιγκτον. Χρειάζεται πρωτοβουλίες, διαπραγματευτική ισχύ και δυνατότητα αυτόνομης δράσης.

Αυτό που έχει χαθεί στην Ευρώπη είναι η ίδια η πολιτική φιλοδοξία της. Οι σημερινές ηγεσίες έχουν συμβιβαστεί με μια Ένωση που διαχειρίζεται τις αγορές, ρυθμίζει την οικονομία και εκδίδει ανακοινώσεις, αλλά αδυνατεί να καθορίσει τις μεγάλες διεθνείς εξελίξεις. Έχουν εγκαταλείψει στην πράξη το όραμα μιας Ευρώπης που θα μπορούσε να αποτελεί έναν ανεξάρτητο πόλο ισχύος, με δική της διπλωματία, δική της στρατηγική και δική της αντίληψη για την ειρήνη και τη διεθνή συνεργασία.

Η σύγκριση με τη Γιάλτα του 1945 είναι γι' αυτό ιδιαίτερα εύγλωττη. Τότε η Ευρώπη ήταν κατεστραμμένη από τον πόλεμο και οι άλλοι αποφάσιζαν για την τύχη της. Σήμερα δεν υπάρχει αυτή η δικαιολογία. Η ήπειρος διαθέτει τα μέσα, αλλά οι πολιτικές ηγεσίες της δεν έχουν καταφέρει να τα μετατρέψουν σε δύναμη.

Οι Τραμπ, Πούτιν και Σι συζητούν για τη νέα παγκόσμια τάξη. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν βρίσκονται καν στο τραπέζι. Και η ευθύνη δεν μπορεί να αποδίδεται αφηρημένα σε κάποιες διαχρονικές δυσλειτουργίες της Ένωσης. Έχει συγκεκριμένο πολιτικό πρόσημο και συγκεκριμένους φορείς: εκείνους που κυβέρνησαν και κυβερνούν την Ευρώπη, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι η οικονομική ισχύς και οι διακηρύξεις περί ενότητας αρκούν για να εξασφαλίσουν διεθνή επιρροή.

Η Ευρώπη δεν κινδυνεύει απλώς να χάσει τη θέση της στον κόσμο. Κινδυνεύει να αποδεχθεί ως φυσιολογικό ότι άλλοι θα αποφασίζουν για το μέλλον της. Και αυτό δεν είναι αναπόφευκτη ιστορική εξέλιξη. Είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών.