Στο επίκεντρο βρίσκεται το ποιες ενεργειακές δαπάνες θα θεωρούνται επιλέξιμες και πώς θα αξιοποιηθεί ο πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος που δημιουργείται για τα κράτη-μέλη. Θα αποσαφηνιστεί η τελική περίμετρος των κονδυλίων που απελευθερώνει για την Ελλάδα η νέα «ρήτρα διαφυγής» που εξήγγειλε την περασμένη εβδομάδα η Κομισιόν ως ανάχωμα στην ενεργειακή κρίση, καθώς και το είδος των επενδύσεων και των παρεμβάσεων που θα μπορούν να χρηματοδοτήσουν τα κράτη-μέλη μέσω του νέου πλαισίου.
Στο οικονομικό επιτελείο εξηγούν ότι η απόφαση της ΕΕ, που ανακοινώθηκε την περασμένη εβδομάδα, έρχεται ως συνέχεια της ρήτρας για την Άμυνα. Με βάση τα ως τώρα γνωστά δεδομένα, το πακέτο που συζητείται, μπορεί να φτάσει ενδεχομένως έως και στα 1,5 δισ. ευρώ, σε ορίζοντα τριετίας, για την χώρα μας. Αποτελεί όμως ένα εργαλείο που επιτρέπει επιπλέον δημοσιονομικό χώρο, αλλά για συγκεκριμένο σκοπό και, στην προκειμένη περίπτωση, για πράσινες επενδύσεις και ενεργειακές υποδομές.
Τα κράτη-μέλη θα μπορούν, κατόπιν αιτήματος, να αξιοποιήσουν μέρος της υφιστάμενης δημοσιονομικής ευελιξίας που έχει προβλεφθεί για τις αμυντικές δαπάνες, προκειμένου να χρηματοδοτήσουν μέτρα που ενισχύουν τη διαρθρωτική ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος. Το νέο περιθώριο θα μπορεί να φτάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για τα έτη 2026, 2027 και 2028, με σωρευτικό ανώτατο όριο 0,6% του ΑΕΠ για ολόκληρη την τριετία. Η ευελιξία αυτή θα εντάσσεται στο πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, η οποία προβλέπει συνολικό περιθώριο έως 1,5% του ΑΕΠ.
Σε κάθε περίπτωση αν και ο όρος «ρήτρα διαφυγής» παραπέμπει σε χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, δεν αποτελεί -στη φάση αυτή- προάγγελο νέων ενισχύσεων ή επιδοτήσεων. Το νέο πλαίσιο που διαμορφώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει σαφή επενδυτικό προσανατολισμό και δεν φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για έναν νέο κύκλο παροχών, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.
Άλλωστε και ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν Νάλντις Ντομπρόβσκις εξαγγέλλοντας το μέτρο ξεκαθάρισε ότι η πρόσθετη ευελιξία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οριζόντια μέτρα στήριξης της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων. Η Κομισιόν επιμένει ότι τα μέτρα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και έγκαιρα, χωρίς να αυξάνουν τη συνολική ζήτηση για πετρέλαιο, φυσικό αέριο ή άλλα ορυκτά καύσιμα.
Πρακτικά, θα αφορά σε νέο μεγάλο πακέτο επενδύσεων, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στα κράτη να χρηματοδοτήσουν σημαντικές ενεργειακές παρεμβάσεις που θα ανακουφίζουν έμμεσα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, χωρίς αυτές να παραβιάζουν με τον τρόπο αυτό όμως τους αυστηρούς δημοσιονομικούς κανόνες.
Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν ενδεικτικά να ενταχθούν έργα αποθήκευσης ενέργειας στα νησιά, παρεμβάσεις για τη σταθεροποίηση του συστήματος, αλλά και -εφόσον το επιτρέψει το τελικό πλαίσιο- στοχευμένα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας για τα νοικοκυριά, όπως ηλιακοί θερμοσίφωνες, αντλίες θερμότητας ή άλλες «πράσινες» αντικαταστάσεις οικιακού εξοπλισμού.
Τέτοιου είδους παρεμβάσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, όχι μέσω άμεσων επιδοτήσεων αλλά μέσω της βελτίωσης της αποδοτικότητας και της ενίσχυσης της ευελιξίας του ηλεκτρικού συστήματος.
