Το πλαίσιο προβλέπει περιορισμό των σχετικών δεικτών κατά τουλάχιστον 50% έως το 2025 και κατά 75% έως το 2030, με έτος αναφοράς το 2016, σε μια περίοδο που το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να πιέζει τα ελληνικά νοικοκυριά. Το νέο πλαίσιο πολιτικής, που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης, οργανώνεται σε τρεις βασικές παρεμβατικές κατευθύνσεις και αποτυπώνει τη στρατηγική της ελληνικής πολιτείας απέναντι σε ένα πρόβλημα με έντονη κοινωνική, οικονομική και πολιτική διάσταση.
Το Επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης υπογράφεται από τον υπουργό και τον υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου και Νίκο Τσάφο, και έρχεται να αναθεωρήσει το υφιστάμενο πλαίσιο αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχειας, η οποία, όπως επισημαίνεται στην απόφαση, υπονομεύει την κοινωνική συνοχή, επιβαρύνει τη δημόσια υγεία και απειλεί την οικονομική βιωσιμότητα χιλιάδων νοικοκυριών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο Σχέδιο, η παρακολούθηση του φαινομένου βασίζεται σε τέσσερις βασικούς δείκτες του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για την Ενεργειακή Φτώχεια.
Το 2019, ο δείκτης των νοικοκυριών με χαμηλές ενεργειακές δαπάνες διαμορφωνόταν στο 8,8%, για να αυξηθεί στο 11,4% το 2020. Την ίδια περίοδο, ο δείκτης υπερβολικών ενεργειακών δαπανών ενισχύθηκε από 11,3% σε 14,5%. Παράλληλα, το ποσοστό των νοικοκυριών που δήλωναν αδυναμία επαρκούς θέρμανσης της κατοικίας τους έφθασε το 17,1%, ενώ πάνω από το 28% αδυνατούσε να εξοφλήσει έγκαιρα τους λογαριασμούς ενέργειας.
Κατά την περίοδο 2020–2023, όλοι οι δείκτες κατέγραψαν νέα άνοδο, από 7% έως 17%, επιβεβαιώνοντας την επιδείνωση του προβλήματος. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέρμανση χώρων, η οποία αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 50% της συνολικής τελικής κατανάλωσης ενέργειας των ελληνικών νοικοκυριών, καθιστώντας την ενεργειακή απόδοση των κατοικιών κρίσιμο παράγοντα ενεργειακής ένδειας. Ακολουθούν το ζεστό νερό χρήσης και η ηλεκτρική ενέργεια για φωτισμό και συσκευές, ενώ μικρότερη συμμετοχή έχουν η ψύξη και το μαγείρεμα.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περισσότερα από 50 εκατομμύρια πολίτες αδυνατούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες, κυρίως λόγω χαμηλών εισοδημάτων, υψηλού ενεργειακού κόστους και κακής ενεργειακής απόδοσης των κατοικιών. Στην Ελλάδα, το φαινόμενο επιδεινώθηκε έντονα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης και, παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών, παραμένει ισχυρό λόγω της ενεργειακής κρίσης, της ανόδου των τιμών και του πληθωρισμού. Το Σχέδιο Δράσης αναγνωρίζει ότι η ενεργειακή ένδεια δεν αποτελεί αποκλειστικά εισοδηματικό ζήτημα, αλλά συνδέεται με την ποιότητα του κτιριακού αποθέματος, την ηλικία και την κατάσταση υγείας των πολιτών, καθώς και με γεωγραφικές και κοινωνικές παραμέτρους.
Κεντρικό ρόλο έχει ο επικαιροποιημένος εθνικός ορισμός της ενεργειακής ένδειας και η ενίσχυση της μεθοδολογίας εντοπισμού των πληττόμενων νοικοκυριών, με αξιοποίηση ποσοτικών δεικτών και στατιστικών εργαλείων.
Το πρώτο πακέτο μέτρων αφορά στην άμεση προστασία των ευάλωτων καταναλωτών μέσω κοινωνικών τιμολογίων, επιδοτήσεων και θεσμικών εγγυήσεων. Προβλέπεται αναστολή διακοπών ηλεκτροδότησης από τον Νοέμβριο έως τον Μάρτιο και κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο, καθώς και δυνατότητα ρύθμισης οφειλών με μηνιαία δόση που δεν υπερβαίνει το 50% της αντίστοιχης ενεργειακής δαπάνης.
Το δεύτερο πακέτο επικεντρώνεται στη δομική αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας μέσω ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» προβλέπουν επιχορηγήσεις έως 75% για ιδιοκατοίκηση και έως 100% για ευάλωτα νοικοκυριά στο πλαίσιο του «Εξοικονομώ 2025», ενώ συμπληρωματικά προγράμματα επιδοτούν την αντικατάσταση συσκευών και συστημάτων θέρμανσης, καθώς και την εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων. Η τρίτη διάσταση αφορά την ενημέρωση, την εκπαίδευση και τον συντονισμό των εμπλεκόμενων φορέων, με ενεργό συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των ενεργειακών κοινοτήτων και των Υπηρεσιών Μίας Στάσης στον εντοπισμό και τη στήριξη των ενεργειακά ευάλωτων νοικοκυριών. Παράλληλα, προβλέπεται μηχανισμός συνεχούς παρακολούθησης και αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των μέτρων έως το 2030, ώστε το Σχέδιο να προσαρμόζεται δυναμικά στις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις.
