Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών μίλησε στην Πνύκα για την αρχαία Αθήνα, τη δημοκρατία, τις κοινές αξίες και το χρέος της Αμερικής απέναντι στην Ελλάδα. Επιβεβαίωσε ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί την Αθήνα σημαντικό και αξιόπιστο εταίρο. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, μίλησε ξανά για το «ιστορικά υψηλό» επίπεδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων.
Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους. Αλλά η γεωπολιτική δεν κρίνεται στα «καλά» λόγια και οι στρατηγικές σχέσεις δεν αποτιμώνται με τον αριθμό των κολακευτικών αναφορών.
Κρίνεται από το τι συμβαίνει όταν έρχεται η δύσκολη ώρα.
Και για την Ελλάδα η «δύσκολη ώρα» έχει εδώ και χρόνια ένα πολύ συγκεκριμένο όνομα: Τουρκία.
Αυτό είναι που κάνει την επίσκεψη του Ρούμπιο ενδιαφέρουσα, αλλά και αποκαλυπτική. Γιατί από τη δημόσια αποτύπωση της συνάντησης με τον Κυριάκο Μητσοτάκη προκύπτει μια εντυπωσιακή έμφαση στην ενέργεια, το εμπόριο, τις επενδύσεις, τη ναυτιλία, τη συνδεσιμότητα, την ασφάλεια και τον ρόλο της Ελλάδας ως περιφερειακού πυλώνα. Όλα χρήσιμα, όλα σημαντικά. Όμως το ζήτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνικής ανησυχίας για την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο δεν εμφανίζεται ως συγκεκριμένο αντικείμενο της δημόσιας συζήτησης: οι ανιστόρητες τουρκικές διεκδικήσεις και ο αναθεωρητισμός.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία δεν συζητήθηκε πίσω από κλειστές πόρτες. Δεν το γνωρίζουμε. Σημαίνει όμως ότι η δημόσια εικόνα της επίσκεψης δεν προσφέρει στην Αθήνα κάποια νέα, σαφή αμερικανική δέσμευση πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα.
Και όταν ο Ρούμπιο ρωτήθηκε για τα ενεργειακά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο, η απάντηση ήταν ακόμη πιο χαρακτηριστική. Η Αμερική, είπε, είναι προσηλωμένη στην ενεργειακή συνεργασία με την Ελλάδα και στην επιτυχία των σχεδίων. Όταν όμως η συζήτηση έφτασε στα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης με Κύπρο, Αίγυπτο και Ισραήλ που προκαλούν τουρκικές αντιδράσεις, μίλησε για «πολύ λεπτή κατάσταση», για εμπλοκή «άλλων χωρών» και για ζητήματα που είναι προτιμότερο να αντιμετωπίζονται «μέσω διπλωματίας κατ’ ιδίαν».
Εδώ ακριβώς τελειώνουν τα εύκολα χειροκροτήματα και αρχίζει η πραγματική αποτίμηση.
Η Ελλάδα έχει ασφαλώς κέρδη από τη σχέση με τις ΗΠΑ. Έχει αμυντική συνεργασία, ενεργειακές επενδύσεις, αναβαθμισμένο ρόλο στους περιφερειακούς ενεργειακούς σχεδιασμούς, μεγαλύτερη οικονομική και στρατηγική διασύνδεση. Η Ουάσιγκτον δείχνει -στα λόγια τουλάχιστον- να αναγνωρίζει την αξία της Ελλάδας ως κόμβου ενέργειας και ασφάλειας. Αυτά δεν είναι αμελητέα.
Αλλά δεν είναι και η απάντηση στο βασικό ελληνικό ερώτημα.
Γιατί η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο να ακούει ότι είναι «πυλώνας σταθερότητας». Χρειάζεται να ξέρει τι σημαίνει αυτή η σταθερότητα όταν αμφισβητούνται κυριαρχικά της δικαιώματα και όταν η Τουρκία προβάλλει αναθεωρητικές αξιώσεις στην ίδια περιοχή όπου η Ουάσιγκτον θέλει να αναπτύξει ενεργειακούς και στρατηγικούς διαδρόμους.
Ο ίδιος ο Ρούμπιο είπε ότι ένα από τα στοιχεία που καθορίζουν τη συμμαχία είναι ότι οι δύο χώρες «συμφωνούν ως προς τα ίδια προβλήματα» και, τις περισσότερες φορές, ως προς τη λύση τους.
Αυτό είναι μια εξαιρετικά σημαντική διατύπωση. Γιατί επιτρέπει και στην Αθήνα να θέσει το αυτονόητο ερώτημα: ποιο ακριβώς είναι το κοινό πρόβλημα όταν πρόκειται για την Ανατολική Μεσόγειο;
Αν η απάντηση είναι η ενεργειακή ασφάλεια, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας και η περιφερειακή σταθερότητα, τότε η Τουρκία δεν μπορεί να εξαφανίζεται από την εξίσωση. Αν όμως η αμερικανική πολιτική επιλέγει να διαχειρίζεται το ζήτημα κυρίως ως μια «ευαίσθητη κατάσταση» που χρειάζεται ιδιωτική διπλωματία, τότε η Ελλάδα πρέπει να γνωρίζει ότι η στρατηγική της σχέση με την Ουάσιγκτον έχει όρια.
Αυτό δεν ακυρώνει τη σχέση Ελλάδας-ΗΠΑ. Την προσγειώνει.
Και ίσως αυτή να είναι η χρησιμότερη αποτίμηση της επίσκεψης Ρούμπιο: η Ελλάδα κέρδισε επικοινωνιακά ακόμη μία επιβεβαίωση της γεωπολιτικής και οικονομικής της αξίας για τις ΗΠΑ. Αυτό που φαίνεται ότι ΔΕΝ κέρδισε, τουλάχιστον δημόσια, είναι μια αντίστοιχα συγκεκριμένη αμερικανική δέσμευση απέναντι στο «πρόβλημα Τουρκία» που η ίδια θεωρεί μείζον για την ασφάλειά της.
Γιατί από τα «στρατηγικός εταίρος», «πυλώνας σταθερότητας» και «αναπόσπαστος σύμμαχος» η Ελλάδα έχει ακούσει πολλά τα τελευταία χρόνια.
Το πραγματικό στοίχημα είναι κάποια στιγμή αυτά τα λόγια να αποκτήσουν συγκεκριμένο γεωπολιτικό περιεχόμενο.
Και αυτό δεν θα κριθεί στην Πνύκα. Θα κριθεί στην Ανατολική Μεσόγειο.
