Την εικόνα που διαμορφώνεται στις διεθνείς αγορές μετά τη νέα εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου και την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή αναλύει ο Γιώργος Λαγαριάς, Chief Economist και Director του Economics Hub της Forvis Mazars Financial Planning UK.

Όπως επισημαίνει, το Μπρεντ βρέθηκε σήμερα το πρωί έως και στα 117 δολάρια το βαρέλι, με έντονη μεταβλητότητα, σχεδόν διπλάσια τιμή σε σχέση με τα χαμηλά επίπεδα του Δεκεμβρίου. Πρόκειται για άνοδο περίπου 98%, μια από τις πιο απότομες κινήσεις στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου μετά το 1985.

Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ισχυρές πιέσεις στις ασιατικές αγορές, με τον Nikkei να υποχωρεί περίπου 7%, ενώ τα futures της αμερικανικής αγοράς κινούνται επίσης πτωτικά κατά περίπου 2%. Παράλληλα, πιέσεις καταγράφονται και στην αγορά ομολόγων, με την απόδοση του αμερικανικού δεκαετούς να ανεβαίνει στο 4,2%.

Σύμφωνα με τον ίδιο, η κατάσταση δεν συνιστά ακόμη οικονομική κρίση. Η άνοδος του πετρελαίου είναι, έως ένα βαθμό, αναμενόμενη όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ουσιαστικά κλειστά και οι συγκρούσεις μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ κλιμακώνονται. Η εκλογή του Μοτζταμπά Χαμενεΐ και οι αντιφατικές δηλώσεις του Ιρανού προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν σχετικά με επιθέσεις σε χώρες του Κόλπου δείχνουν, όπως σημειώνει, ότι η ισορροπία εξουσίας στο Ιράν μετατοπίζεται από το θρησκευτικό κατεστημένο προς τους Φρουρούς της Επανάστασης, γεγονός που προμηνύει πιο σκληρή στάση.

Ο Γιώργος Λαγαριάς τονίζει ότι το βασικό ζήτημα για τις αγορές δεν είναι τόσο το πόσο θα αυξηθεί το πετρέλαιο, αλλά για πόσο χρονικό διάστημα θα παραμείνει σε τόσο υψηλά επίπεδα. Μια παρατεταμένη άνοδος των τιμών της ενέργειας θα μπορούσε να επηρεάσει τον πληθωρισμό και να δυσκολέψει τη δυνατότητα παρέμβασης της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ.

Η Fed, όπως εξηγεί, βρίσκεται ήδη σε δύσκολη θέση. Τα στοιχεία για την αμερικανική αγορά εργασίας που δημοσιεύθηκαν την Παρασκευή έδειξαν απώλεια 92.000 θέσεων εργασίας, το δεύτερο χειρότερο αποτέλεσμα από την περίοδο της πανδημίας. Υπό κανονικές συνθήκες, ένα τέτοιο στοιχείο θα ενίσχυε τα επιχειρήματα για μείωση επιτοκίων.

Ωστόσο, ο φόβος ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές της ενέργειας ακόμη υψηλότερα καθιστά δυσκολότερη μια καθησυχαστική παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας.

Παρά τις πιέσεις, ο ίδιος εκτιμά ότι δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις μιας μεγάλης οικονομικής ή χρηματιστηριακής κρίσης. Υπενθυμίζει ότι υψηλές τιμές πετρελαίου δεν οδηγούν απαραίτητα σε πληθωρισμό. Την περίοδο 2011 έως τα μέσα του 2014, για παράδειγμα, το Brent κινήθηκε κατά μέσο όρο στα 98 δολάρια, ενώ ο μέσος πληθωρισμός στις ΗΠΑ διαμορφώθηκε στο 2,1% και στην Ευρώπη στο 1,9%.

Κατά τον Γιώργο Λαγαριά, η παγκόσμια οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές αποπληθωριστικές πιέσεις, καθώς η αγορά εργασίας δείχνει σημάδια αδυναμίας, η τεχνητή νοημοσύνη επιφέρει δομικές αλλαγές στην οικονομία και οι Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζουν τη ζήτηση από τον υπόλοιπο κόσμο.

Δεν αποκλείει, ωστόσο, το ενδεχόμενο ενός νέου πληθωριστικού κύματος στις ΗΠΑ, με την ενέργεια να λειτουργεί περισσότερο ως καταλύτης παρά ως βασική αιτία. Όπως σημειώνει, το βασικό πρόβλημα βρίσκεται στον εμπορικό πόλεμο και στους δασμούς που έχουν επιβληθεί τα τελευταία χρόνια. Οι χαμηλές τιμές ενέργειας είχαν συμβάλει στη συγκράτηση των επιπτώσεων αυτής της πολιτικής, αλλά ένα ενεργειακό σοκ θα μπορούσε να επιταχύνει την εμφάνιση πληθωρισμού που ήδη υποβόσκει.

Η πρόσφατη διόρθωση στις χρηματιστηριακές αγορές, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ήταν σε μεγάλο βαθμό αναμενόμενη. Οι αποτιμήσεις είχαν φτάσει σε υψηλά επίπεδα και αναζητούσαν έναν καταλύτη για διόρθωση. Οι αμερικανικές μετοχές βρίσκονται περίπου 6% χαμηλότερα από τα πρόσφατα υψηλά τους, ενώ οι ευρωπαϊκές και ιαπωνικές αγορές έχουν εισέλθει σε ζώνη τεχνικής διόρθωσης, με πτώση λίγο πάνω από το 10%.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας ενισχύεται από τη δομή των σύγχρονων χρηματοπιστωτικών αγορών, όπου κυριαρχούν οι αλγοριθμικές στρατηγικές και το βραχυπρόθεσμο trading.

Σε ό,τι αφορά τη ναυσιπλοΐα, εκτιμά ότι τα Στενά του Ορμούζ δύσκολα θα παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Παρά τις απειλές των Φρουρών της Επανάστασης προς διερχόμενα πλοία, ήδη ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες εμφανίζονται διατεθειμένες να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης, ενώ αναμένεται ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες θα επανέλθουν με υψηλότερα ασφάλιστρα αλλά και κάποια μορφή κάλυψης.

Τέλος, ο Γιώργος Λαγαριάς προειδοποιεί ότι η προσοχή δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στη γεωπολιτική κρίση. Την ίδια στιγμή εξελίσσεται μια λιγότερο ορατή αλλά σημαντική ένταση στην αγορά private credit στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μετά την κατάρρευση της Market Financial Solutions, μεγάλα funds ιδιωτικού χρέους που διαχειρίζονται κολοσσοί όπως η Blackstone και η BlackRock επέβαλαν περιορισμούς στις εξαγορές, γεγονός που θυμίζει κλασική κρίση ρευστότητας σε μια αγορά που είχε στραφεί μαζικά σε ιδιώτες επενδυτές.

Όπως καταλήγει, η άνοδος του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης που θα επιταχύνει την εμφάνιση προβλημάτων που ήδη υπήρχαν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.