Σε οριακό σημείο βρίσκονται οι μικρομεσαίοι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά, καθώς οι περικοπές παραγωγής, οι μηδενικές και οι αρνητικές τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας περιορίζουν δραστικά τα έσοδά τους. Την έναρξη νομικών ενεργειών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και την προετοιμασία αγωγών αποζημίωσης, γνωστοποίησε η νομική σύμβουλος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Μικρομεσαίων Φωτοβολταϊκών Ελλάδος (ΣΥΦΩΕΛ), Μαριάννα Νάζου, μιλώντας στην εκπομπή «Πρώτη καλημέρα» της ΕΡΤ Λάρισας με τον δημοσιογράφο Γιάννη Γιάτσιο.
Όπως υπογράμμισε, το πρόβλημα δεν αφορά πλέον μόνο τη μείωση των εσόδων, αλλά τη βιωσιμότητα ολόκληρων επενδύσεων, ιδιαίτερα εκείνων που υλοποιήθηκαν την περίοδο 2021-2022 με τραπεζική χρηματοδότηση. Παράλληλα, έθεσε στο επίκεντρο την ανάγκη ενίσχυσης της αποθήκευσης ενέργειας, ώστε η αυξημένη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές να αξιοποιείται αποτελεσματικά και να μεταφράζεται σε μεγαλύτερα οφέλη για παραγωγούς και καταναλωτές.
Από τις περικοπές παραγωγής στις μηδενικές και αρνητικές τιμές
Σύμφωνα με τη Μαριάννα Νάζου, το πρόβλημα των φωτοβολταϊκών παραγωγών έγινε έντονα αισθητό από τις αρχές του 2023, αρχικά με τις περικοπές ενέργειας. Στη συνέχεια, η κατάσταση μετατοπίστηκε και στις μηδενικές ή αρνητικές τιμές της αγοράς, με αποτέλεσμα οι παραγωγοί να αντιμετωπίζουν αντίστοιχες οικονομικές απώλειες.
Η ταχεία αύξηση της συμμετοχής των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο εγχώριο ηλεκτροπαραγωγικό μείγμα, χωρίς την αντίστοιχη ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών, έχει οδηγήσει σε περιόδους κατά τις οποίες το σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει όλη την παραγόμενη ενέργεια.
Έτσι, σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας δεν αξιοποιούνται, ενώ οι παραγωγοί βλέπουν τα έσοδά τους να περιορίζονται, ακόμη και σε ώρες κατά τις οποίες οι καιρικές συνθήκες ευνοούν ιδιαίτερα την παραγωγή.
Κίνδυνος για τη βιωσιμότητα των μικρομεσαίων επενδύσεων
Ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι μικρομεσαίοι παραγωγοί που εγκατέστησαν φωτοβολταϊκά πάρκα το 2021 και το 2022, συχνά με τη σύναψη τραπεζικών δανείων.
Όπως εξήγησε η νομική σύμβουλος του ΣΥΦΩΕΛ, αρκετοί παραγωγοί δυσκολεύονται πλέον να καλύψουν τα λειτουργικά έξοδα και τις δανειακές τους υποχρεώσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αναζητούν αγοραστές για τις εγκαταστάσεις τους, ενώ η παρατεταμένη οικονομική πίεση δημιουργεί κίνδυνο αδυναμίας εξυπηρέτησης των δανείων και περαιτέρω επιβάρυνσης των επενδύσεων.
Το πρόβλημα, όπως διευκρίνισε, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους μικρούς παραγωγούς, καθώς επηρεάζει ευρύτερα την αγορά φωτοβολταϊκών. Ωστόσο, οι μικρομεσαίοι πλήττονται περισσότερο, καθώς δεν διαθέτουν τα ίδια πλεονεκτήματα οικονομιών κλίμακας με τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις.
Δύο καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Ο ΣΥΦΩΕΛ έχει ήδη προχωρήσει, σύμφωνα με τη Μαριάννα Νάζου, στην κατάθεση δύο καταγγελιών προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η πρώτη έχει υποβληθεί από τον ίδιο τον Σύνδεσμο και η δεύτερη από πολυάριθμα φυσικά και νομικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά.
Όπως ανέφερε, οι καταγγελίες αφορούν φερόμενες συστηματικές παραβιάσεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την εφαρμογή της ενεργειακής πολιτικής και τη διαμόρφωση της λειτουργίας της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Στόχος είναι να κινηθεί διαδικασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ακόμη και διαδικασία επί παραβάσει κατά της Ελλάδας, εφόσον συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις. Η Ομοσπονδία επιδιώκει, παράλληλα, να υποδειχθούν παρεμβάσεις που θα βελτιώσουν τη λειτουργία της αγοράς και θα διασφαλίσουν βιώσιμους όρους τόσο για τους παραγωγούς όσο και για τους καταναλωτές.
Στην τελική ευθεία οι αγωγές αποζημίωσης
Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές ενέργειες, ο Σύνδεσμος προετοιμάζει αγωγές σε εθνικό επίπεδο, τόσο μέσω του ίδιου όσο και από φυσικά ή νομικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον κλάδο.
Σύμφωνα με τη νομική σύμβουλο, οι αγωγές βρίσκονται στην τελική φάση προετοιμασίας και αναμένεται να κατατεθούν με βάση την κατά τόπον αρμοδιότητα και τα πρόσωπα ή τους φορείς κατά των οποίων θα στραφούν οι ενάγοντες.
Το αντικείμενο των διεκδικήσεων αφορά, όπως ανέφερε, την αποζημίωση για την ενέργεια που παράγεται αλλά δεν αμείβεται, καθώς και για τη ζημία που οι παραγωγοί θεωρούν ότι έχουν υποστεί από πράξεις και παραλείψεις της Ελληνικής Πολιτείας κατά τα προηγούμενα χρόνια.
Επειδή η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι σύνθετη, οι νομικές ενέργειες ενδέχεται να στραφούν κατά διαφορετικών προσώπων, μεταξύ των οποίων η Ελληνική Πολιτεία και οι διαχειριστές της αγοράς. Η ακριβής έκβαση των διεκδικήσεων θα κριθεί από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.
Οι περικοπές και οι αρνητικές τιμές μεταφέρουν το κόστος στους παραγωγούς
Η Μαριάννα Νάζου υποστήριξε ότι μηχανισμοί όπως οι περικοπές παραγωγής και οι μηδενικές ή αρνητικές τιμές προβλέπονται στο θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων συνθηκών και τη διασφάλιση της σταθερότητας του συστήματος και της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς.
Κατά την ίδια, το πρόβλημα προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται στην ελληνική αγορά, καθώς, όπως εκτιμά, το κόστος των ενεργειακών επιλογών μετακυλίεται δυσανάλογα στους παραγωγούς φωτοβολταϊκών.
Όπως εξήγησε, οι επενδυτές προχώρησαν στην υλοποίηση των έργων τους με βάση τις προσδοκίες και τον σχεδιασμό της ενεργειακής μετάβασης, αλλά σήμερα αντιμετωπίζουν συνθήκες που περιορίζουν την οικονομική απόδοση των εγκαταστάσεών τους.
Σε περιόδους αρνητικών τιμών, μάλιστα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να επιφέρει πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση, αντί να δημιουργεί έσοδα.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για τον Απρίλιο και τον Μάιο του 2026
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά για την έκταση του προβλήματος χαρακτήρισε τα στοιχεία των μηνών Απριλίου και Μαΐου 2026 η νομική σύμβουλος του ΣΥΦΩΕΛ.
Όπως ανέφερε στη συνέντευξη, οι φωτοβολταϊκοί παραγωγοί δεν πληρώθηκαν, κατά μέσο όρο, για 4,9 ώρες ημερησίως τον Απρίλιο και 5,4 ώρες ημερησίως τον Μάιο.
Σύμφωνα με την ίδια, πρόκειται κυρίως για ώρες υψηλής ηλιοφάνειας και αυξημένης παραγωγής, περίπου μεταξύ 11:00 και 17:00, όταν η μεγάλη συγκέντρωση φωτοβολταϊκών έργων στο σύστημα εντείνει τις δυσκολίες απορρόφησης της παραγόμενης ενέργειας.
Όπως υποστήριξε, κατά τις συγκεκριμένες ώρες οι παραγωγοί δεν αποζημιώνονται ούτε μέσω της λειτουργικής ενίσχυσης ούτε μέσω της αγοράς, γεγονός που εντείνει την οικονομική πίεση στις επενδύσεις τους.
Η αποθήκευση ενέργειας παραμένει κρίσιμο ζητούμενο
Κεντρικό σημείο της παρέμβασης αποτέλεσε η ανάγκη ανάπτυξης συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας, ώστε το πλεόνασμα της παραγωγής από φωτοβολταϊκά κατά τις μεσημεριανές ώρες να μπορεί να αξιοποιείται αργότερα, όταν η ζήτηση αυξάνεται και η παραγωγή από άλλες πηγές είναι αναγκαία.
Η Μαριάννα Νάζου αναφέρθηκε στη λειτουργία μονάδας αποθήκευσης ενέργειας στις Νέες Καρυές του Δήμου Κιλελέρ, επισημαίνοντας ότι κάθε πρόσθετη δυνατότητα αποθήκευσης μπορεί να συμβάλει θετικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, η εγκατεστημένη αποθηκευτική ισχύς στην Ελλάδα σήμερα ανέρχεται σε περίπου 800 MW, ενώ για την επίτευξη των στόχων του 2030 εκτίμησε ότι απαιτούνται 6 έως 7 GW.
Η απόσταση μεταξύ των δύο μεγεθών αναδεικνύει, σύμφωνα με την ίδια, την ανάγκη επιτάχυνσης των σχετικών επενδύσεων, ώστε να αξιοποιείται μεγαλύτερο μέρος της παραγόμενης πράσινης ενέργειας.
Πώς η αποθήκευση μπορεί να ωφελήσει και τους καταναλωτές
Η αυξημένη αποθήκευση δεν αφορά μόνο τη βιωσιμότητα των φωτοβολταϊκών παραγωγών, αλλά και το τελικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για τους καταναλωτές.
Όπως εξήγησε η Μαριάννα Νάζου, οι χαμηλές ή μηδενικές τιμές κατά τις μεσημεριανές ώρες συνυπολογίζονται στη συνολική διαμόρφωση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, κατά τις βραδινές ώρες, όταν η ηλιακή παραγωγή υποχωρεί και αυξάνεται η ανάγκη αξιοποίησης άλλων πηγών, το κόστος μπορεί να είναι σημαντικά υψηλότερο.
Η αποθήκευση θα επέτρεπε τη μεταφορά μέρους της μεσημεριανής παραγωγής προς τις ώρες αυξημένης ζήτησης, περιορίζοντας την ανάγκη προσφυγής σε ακριβότερες πηγές ενέργειας.
Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με την ίδια, θα μπορούσε να ενισχυθεί η αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών και να αποτυπωθούν ουσιαστικότερα τα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης στο κόστος για τους τελικούς καταναλωτές.
Η πράσινη μετάβαση χωρίς τις αναγκαίες υποδομές
Η νομική σύμβουλος του ΣΥΦΩΕΛ υποστήριξε ότι η ελληνική ενεργειακή πολιτική έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ταχεία ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, χωρίς να προχωρήσουν με αντίστοιχο ρυθμό όλα τα απαραίτητα συνοδευτικά μέτρα.
Ειδικότερα, έθεσε ζητήματα σχετικά με την ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης, την αύξηση της κατανάλωσης της παραγόμενης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και τη συνολική προσαρμογή της αγοράς στα νέα δεδομένα.
Όπως ανέφερε, οι επενδυτές έλαβαν αποφάσεις κατά τα προηγούμενα χρόνια βασιζόμενοι στον σχεδιασμό και στις εξαγγελίες για την πράσινη μετάβαση. Σήμερα, όμως, βρίσκονται αντιμέτωποι με περικοπές, μηδενικές τιμές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αρνητικές τιμές, που επιβαρύνουν την οικονομική λειτουργία των εγκαταστάσεών τους.
Στόχος μια βιώσιμη αγορά για παραγωγούς και καταναλωτές
Η προσφυγή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η προετοιμασία των αγωγών αποζημίωσης αποτελούν, σύμφωνα με τη Μαριάννα Νάζου, μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για αλλαγές στη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Το ζητούμενο, όπως υπογράμμισε, δεν είναι μόνο η αποζημίωση των παραγωγών για τις απώλειες που επικαλούνται, αλλά και η διαμόρφωση μιας αγοράς που θα λειτουργεί με βιώσιμους όρους για όλους τους εμπλεκόμενους: τους παραγωγούς, τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές.
Η υπόθεση αναδεικνύει τις προκλήσεις που δημιουργεί η ταχεία διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, όταν δεν συνοδεύεται από επαρκείς υποδομές αποθήκευσης και τον αναγκαίο σχεδιασμό για την αξιοποίηση της παραγωγής.
Για τους μικρομεσαίους φωτοβολταϊκούς παραγωγούς, το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς αναμένονται οι νομικές εξελίξεις και οι αποφάσεις που θα καθορίσουν την πορεία των διεκδικήσεών τους.
