Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν παραμένει εκρηκτική, ενώ Ρωσία και Κίνα εμβαθύνουν τη στρατηγική τους συνεργασία. Την ίδια στιγμή, η Ινδία κινείται με τη δική της αυτόνομη στρατηγική, παράλληλη σε αρκετά σημεία με τις επιλογές Μόσχας και Πεκίνου, ενώ όλο και περισσότερες χώρες του Παγκόσμιου Νότου αρνούνται να ευθυγραμμιστούν με τις πολιτικές της Δύσης.
Δεν σημαίνει ότι όλες παίρνουν δυναμικές πρωτοβουλίες ή ότι συγκροτούν ένα ενιαίο αντιδυτικό μέτωπο. Σημαίνει όμως κάτι εξίσου σημαντικό: δεν αποδέχονται πλέον ως αυτονόητη τη δυτική γραμμή και διεκδικούν μεγαλύτερη ανεξαρτησία στις επιλογές τους.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αλλαγή. Η Δύση δεν αντιμετωπίζει πλέον έναν κόσμο που περιμένει να ακολουθήσει. Αντιμετωπίζει έναν κόσμο που αρχίζει να επιλέγει μόνος του.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όσο παρατείνεται χωρίς αποφασιστική έκβαση, τόσο η Ρωσία ενισχύει την ανάγκη της να στραφεί προς την Ανατολή. Και αυτή η στροφή δεν είναι πλέον προσωρινή. Η συνεργασία με την Κίνα επεκτείνεται στην ενέργεια, την τεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τις μεταφορές και το εμπόριο. Ο υπό σχεδιασμό Power of Siberia 2, με δυνατότητα μεταφοράς έως 50 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου ετησίως, αποτυπώνει τη μετατόπιση των ρωσικών ενεργειακών ροών από την Ευρώπη προς την Ασία.
Η Ρωσία δεν απομονώθηκε όπως πολλοί στη Δύση προέβλεπαν. Μετακινήθηκε. Και μαζί της μετακινήθηκε ένα σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας.
Μόσχα και Πεκίνο μιλούν πλέον ανοιχτά για έναν πολυπολικό κόσμο και για περιορισμό της μονομερούς δυτικής επιρροής. Δεν χρειάζεται κανείς να εξιδανικεύσει ούτε τη Ρωσία ούτε την Κίνα για να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία δεν δικαιολογείται και η Κίνα δεν αποτελεί πρότυπο φιλελεύθερης δημοκρατίας. Όμως η κριτική στη Δύση δεν σημαίνει αυτομάτως αποδοχή της Ανατολής.
Το πρόβλημα είναι ότι η δυτική στρατηγική για χρόνια στηρίχθηκε στην πεποίθηση πως κυρώσεις, οικονομική ισχύς, δολάριο και στρατιωτική υπεροχή αρκούν για να υποχρεώσουν τον υπόλοιπο κόσμο να ευθυγραμμιστεί.
Δεν αρκούν.
Η Ινδία το αποδεικνύει. Ο Μόντι ζητά τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί στενές σχέσεις με τη Μόσχα και υπερασπίζεται τα δικά του συμφέροντα. Το ίδιο, με διαφορετικό βαθμό και τρόπο, συμβαίνει σε χώρες της Ασίας, της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και του Κόλπου.
Ο Παγκόσμιος Νότος δεν συμφωνεί με πολλές από τις βασικές επιλογές της Δύσης. Δεν σημαίνει ότι όλοι στρέφονται ενεργά εναντίον της. Σημαίνει όμως ότι όλο και λιγότερο δέχονται να λειτουργούν ως ακόλουθοί της.
Και μέσα σε αυτή την αλλαγή, η πολιτική Τραμπ προσθέτει νέα αβεβαιότητα. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται ως υπέρμαχος της ειρήνης, αλλά ταυτόχρονα καταφεύγει σε στρατιωτική ισχύ, κυρώσεις και απειλές. Το Ιράν αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας πολιτικής που κινείται διαρκώς ανάμεσα στην επίθεση και τη διαπραγμάτευση, στην πίεση και την αποκλιμάκωση.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος. Η Ουάσιγκτον πιέζει και επιβάλλει κυρώσεις, χώρες που βρίσκονται στο στόχαστρο αναζητούν εναλλακτικά δίκτυα εμπορίου, ενέργειας και πληρωμών, η Κίνα και η Ρωσία ενισχύουν τους δεσμούς τους μαζί τους και η εξάρτηση από τη Δύση μειώνεται ακόμη περισσότερο.
Αυτό είναι το πραγματικό γεωπολιτικό κόστος μιας στρατηγικής που στηρίζεται υπερβολικά στην πίεση.
Η Δύση εξακολουθεί να διαθέτει τεράστια οικονομική, τεχνολογική και στρατιωτική ισχύ. Το πρόβλημα δεν είναι ότι την έχασε. Είναι ότι δυσκολεύεται να τη μετατρέψει σε πολιτική επιρροή.
Ο κόσμος που έρχεται δεν θα είναι απαραίτητα ρωσικός ή κινεζικός. Είναι όμως πιθανό να είναι λιγότερο δυτικός.
Και αν αυτό συμβεί, η αιτία δεν θα είναι μόνο η άνοδος της Κίνας ή η ανθεκτικότητα της Ρωσίας. Θα είναι και τα λάθη της ίδιας της Δύσης.
Γιατί η ειρήνη δεν είναι η ανταμοιβή του νικητή. Είναι ο στόχος της πολιτικής.
Και αν η Δύση συνεχίσει να θεωρεί ότι κάθε κρίση λύνεται με κυρώσεις, απειλές και στρατιωτική ισχύ, μπορεί τελικά να ανακαλύψει ότι δεν έχασε έναν πόλεμο.
Έχασε κάτι πολύ μεγαλύτερο: την επιρροή της σε έναν κόσμο που αλλάζει.
