Αυτό ακριβώς προκύπτει από την τελευταία έκθεση του Economic Research της Alpha Bank. Στα χαρτιά, η συνολική περιουσία των ελληνικών νοικοκυριών ξεπέρασε το 2025 το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ, καταγράφοντας σημαντική αύξηση μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Αν όμως κάποιος μείνει μόνο σε αυτό το στοιχείο, κινδυνεύει να βγάλει ένα εντελώς λανθασμένο συμπέρασμα από εκείνο που αποτυπώνει η πραγματική οικονομική κατάσταση των Ελλήνων.
Γιατί η ίδια έκθεση, αποκαλύπτει μια πραγματικότητα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί. Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στην προτελευταία θέση της Ευρωζώνης ως προς το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο. Δηλαδή, οι Έλληνες συνεχίζουν να έχουν από τα χαμηλότερα εισοδήματα στην Ευρώπη για να καλύψουν τις καθημερινές τους ανάγκες.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη αντίθεση της ελληνικής οικονομίας: η αξία της περιουσίας αυξάνεται, αλλά η οικονομική δυνατότητα των πολιτών να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους παραμένει περιορισμένη. Η άνοδος των τιμών των ακινήτων και των επενδύσεων βελτιώνει τους αριθμούς, όχι όμως απαραίτητα και τη ζωή της μεγάλης πλειονότητας των νοικοκυριών.
Η αύξηση της περιουσίας δεν σημαίνει ότι οι πολίτες έχουν περισσότερα χρήματα στην τσέπη τους. Οφείλεται κυρίως στην εκτίναξη των τιμών των ακινήτων και στην αύξηση της αξίας των επενδυτικών προϊόντων. Ένα σπίτι που πριν από λίγα χρόνια αποτιμούνταν στις 150.000 ευρώ μπορεί σήμερα να αξίζει 200.000 ευρώ. Ο ιδιοκτήτης του εμφανίζεται στατιστικά πλουσιότερος, χωρίς όμως να έχει αυξηθεί ούτε κατά ένα ευρώ το εισόδημά του.
Το ίδιο ισχύει και για τις επενδύσεις. Η σημαντική άνοδος της αξίας των αμοιβαίων κεφαλαίων, των μετοχών και άλλων χρηματοοικονομικών προϊόντων αφορά κυρίως όσους είχαν ήδη τη δυνατότητα να επενδύσουν. Δεν αποτελεί εικόνα της μέσης ελληνικής οικογένειας, η οποία συνεχίζει να διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός της για τρόφιμα, στέγαση, ενέργεια και βασικές υποχρεώσεις.
Η στρέβλωση γίνεται ακόμη πιο εμφανής στην αγορά κατοικίας. Η εκτόξευση των τιμών των ακινήτων μπορεί να αυξάνει λογιστικά την περιουσία όσων διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία, όμως για εκατοντάδες χιλιάδες ενοικιαστές μεταφράζεται σε δυσβάσταχτο κόστος στέγασης.
Τα ενοίκια στις περισσότερες μεγάλες πόλεις έχουν φτάσει σε επίπεδα που δεν συμβαδίζουν με τους ελληνικούς μισθούς, απορροφώντας συχνά ένα τεράστιο μέρος του μηνιαίου εισοδήματος ενός νοικοκυριού. Για πολλούς εργαζόμενους, νέους ανθρώπους και οικογένειες, η κατοικία έχει μετατραπεί από βασικό δικαίωμα σε μια καθημερινή οικονομική δοκιμασία.
Την ώρα που οι δείκτες εμφανίζουν αύξηση του πλούτου, ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά αναγκάζονται να περιορίζουν ακόμη και βασικές δαπάνες προκειμένου να πληρώσουν το ενοίκιο, τους λογαριασμούς και το κόστος της καθημερινότητας. Για πολλούς νέους, η δημιουργία ενός ανεξάρτητου νοικοκυριού ή η απόκτηση πρώτης κατοικίας έχει μετατραπεί σε έναν στόχο όλο και πιο δύσκολο, αν όχι απρόσιτο.
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της έκθεσης είναι ακριβώς αυτό που αφορά το διαθέσιμο εισόδημα. Εκεί όπου αποτυπώνεται τι πραγματικά μένει στο τέλος του μήνα στον εργαζόμενο, στον συνταξιούχο ή στον ελεύθερο επαγγελματία, η Ελλάδα παραμένει στην προτελευταία θέση της Ευρωζώνης. Πρόκειται για έναν δείκτη που αποτυπώνει πολύ πιο πιστά το πραγματικό βιοτικό επίπεδο από οποιαδήποτε αποτίμηση περιουσιακών στοιχείων.
Η ίδια η Alpha Bank εξηγεί ότι η σχετικά καλύτερη εικόνα της χώρας ως προς τον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών οφείλεται κυρίως στη μεγάλη συμμετοχή της ακίνητης περιουσίας και στις διαγενεακές μεταβιβάσεις, δηλαδή στις κληρονομιές. Δεν πρόκειται, επομένως, για πλούτο που δημιουργήθηκε επειδή οι πολίτες απέκτησαν υψηλότερα εισοδήματα ή μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Η αύξηση της αξίας ενός σπιτιού δεν πληρώνει τον λογαριασμό του ηλεκτρικού ρεύματος. Δεν μειώνει την τιμή του σούπερ μάρκετ. Δεν καλύπτει τα έξοδα των φαρμάκων. Δεν βοηθά έναν νέο άνθρωπο να αποκτήσει εύκολη πρόσβαση στη στέγη.
Αντίθετα, η συνεχής άνοδος των τιμών των ακινήτων έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα, όπου όσοι δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία βρίσκονται αντιμέτωποι με υπέρογκα ενοίκια και όλο μεγαλύτερη δυσκολία να αποκτήσουν το δικό τους σπίτι.
Γι' αυτό και η εικόνα που βιώνουν καθημερινά τα ελληνικά νοικοκυριά απέχει αισθητά από την εικόνα που δίνουν οι δείκτες της συνολικής περιουσίας. Στατιστικά μπορεί η χώρα να εμφανίζεται πλουσιότερη. Στην πράξη όμως οι πολίτες εξακολουθούν να συγκαταλέγονται στους τελευταίους της Ευρωζώνης ως προς τα χρήματα που πραγματικά διαθέτουν για να ζήσουν.
Η μεγάλη πρόκληση για την οικονομική πολιτική δεν είναι να αυξάνεται απλώς η αξία των περιουσιακών στοιχείων στα χαρτιά, αλλά να βελτιώνεται η πραγματική ζωή των πολιτών. Γιατί μια οικονομία δεν κρίνεται μόνο από το πόσο αξίζουν τα ακίνητα και οι επενδύσεις, αλλά από το αν ο εργαζόμενος, ο συνταξιούχος και η νέα οικογένεια μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες τους χωρίς να ζουν με μόνιμη οικονομική πίεση.
