Με τον γνώριμο παραπλανητικό τόνο ευαισθησίας και υπευθυνότητας, η κυβέρνηση εμφανίζεται να έχει κάνει το καθήκον της και απευθύνεται στους πολίτες ζητώντας να κάνουν το δικό τους. Στα λόγια όλα ακούγονται λογικά. Κανείς δεν διαφωνεί ότι τα οικόπεδα πρέπει να καθαρίζονται και ότι η πρόληψη είναι απαραίτητη. Το ερώτημα όμως είναι γιατί, κάθε φορά που προκύπτει ένα σοβαρό πρόβλημα, η ευθύνη καταλήγει σχεδόν αποκλειστικά στον πολίτη, ενώ οι ευθύνες του κράτους μένουν στο περιθώριο της συζήτησης.
Πίσω από τις προσεγμένες αναρτήσεις και τα επικοινωνιακά μηνύματα υπάρχει μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα. Χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων καλούνται να βάλουν βαθιά το χέρι στην τσέπη για να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις που τους επιβάλλονται. Σε πολλές περιοχές της Αττικής, ο καθαρισμός ενός μικρού οικοπέδου μπορεί να κοστίσει από 300 έως και 500 ευρώ, ενώ σε μεγαλύτερες εκτάσεις το ποσό ανεβαίνει ακόμη περισσότερο. Για μια οικογένεια που ήδη δοκιμάζεται από την ακρίβεια, τους λογαριασμούς, τα καύσιμα και το αυξημένο κόστος ζωής, αυτά τα χρήματα δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι ένα ακόμη βάρος που προστίθεται σε μια ατελείωτη αλυσίδα οικονομικών υποχρεώσεων.
Το κράτος, βέβαια, δεν εμφανίζεται με την ίδια αποφασιστικότητα όταν πρόκειται να στηρίξει οικονομικά όσους αδυνατούν να ανταποκριθούν. Δεν υπάρχει ουσιαστική βοήθεια για τους χαμηλοσυνταξιούχους, τους ανέργους ή τους ανθρώπους που διαθέτουν μια μικρή περιουσία αλλά δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να καλύψουν το κόστος των εργασιών. Αντί για στήριξη, προσφέρονται προθεσμίες, πλατφόρμες, έλεγχοι και πρόστιμα. Η κυβέρνηση φαίνεται να θεωρεί δεδομένο ότι οι πολίτες θα βρουν τα χρήματα, ανεξάρτητα από το αν μπορούν πραγματικά να τα διαθέσουν.
Το πιο προκλητικό όμως είναι ότι την ώρα που το κράτος απαιτεί από τον πολίτη να είναι απολύτως συνεπής, το ίδιο δεν δείχνει την ίδια συνέπεια απέναντι στις δικές του υποχρεώσεις. Σε ολόκληρη τη χώρα υπάρχουν δημοτικά οικόπεδα γεμάτα ξερή βλάστηση, δρόμοι και πεζοδρόμια που έχουν μετατραπεί σε εστίες κινδύνου, εγκαταλελειμμένοι κοινόχρηστοι χώροι και δασικές εκτάσεις που παραμένουν χωρίς την απαραίτητη φροντίδα. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι πολίτες βλέπουν ακαθάριστους δημόσιους χώρους δίπλα στα σπίτια τους και ταυτόχρονα δέχονται απειλές προστίμων επειδή δεν έχουν ολοκληρώσει εγκαίρως τον καθαρισμό της δικής τους ιδιοκτησίας.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συζήτηση περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στον καθαρισμό οικοπέδων, λες και αυτό αρκεί για να προστατευτεί η χώρα από τις καταστροφικές πυρκαγιές που βιώνει κάθε καλοκαίρι. Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε δει επανειλημμένα τεράστιες δασικές εκτάσεις να γίνονται στάχτη, ολόκληρους οικισμούς να απειλούνται και περιουσίες να χάνονται μέσα σε λίγες ώρες. Αν το πρόβλημα λυνόταν μόνο με την ατομική ευθύνη των πολιτών, η Ελλάδα δεν θα θρηνούσε κάθε χρόνο τις ίδιες εικόνες καταστροφής.
Η πραγματικότητα είναι ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στην αντιπυρική θωράκιση της χώρας. Οι δασικές υπηρεσίες παραμένουν υποστελεχωμένες, οι δήμοι διαμαρτύρονται διαρκώς για ανεπαρκείς πόρους και προσωπικό, οι αντιπυρικές ζώνες σε πολλές περιοχές είτε δεν έχουν ολοκληρωθεί είτε συντηρούνται αποσπασματικά, ενώ οι δασικοί δρόμοι συχνά παραμένουν σε κακή κατάσταση δυσκολεύοντας την πρόσβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων. Την ίδια στιγμή, η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εποχικό προσωπικό, ενώ κάθε καλοκαίρι επανέρχεται η ίδια συζήτηση για τις ανάγκες σε μέσα, εξοπλισμό και ανθρώπινο δυναμικό.
Η πρόληψη δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια ηλεκτρονική πλατφόρμα, σε μια δήλωση συμμόρφωσης ή σε ένα πρόστιμο. Η πρόληψη απαιτεί σχέδιο, επενδύσεις, μόνιμες προσλήψεις, συντήρηση υποδομών και συνεχή παρουσία του κράτους εκεί όπου δημιουργείται ο κίνδυνος. Απαιτεί ένα κράτος που πρώτα θα εκπληρώνει τις δικές του υποχρεώσεις και μετά θα ζητά από τους πολίτες να κάνουν το ίδιο.
Οι πολίτες έχουν ευθύνη απέναντι στον τόπο τους και κανείς δεν το αμφισβητεί. Όμως η ευθύνη αυτή δεν μπορεί να μετατρέπεται σε βολικό άλλοθι για να κρύβονται οι διαχρονικές αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού. Όταν η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάζει την αντιπυρική προστασία κυρίως ως ζήτημα ατομικής συμμόρφωσης, αποφεύγει να απαντήσει στο βασικό ερώτημα: αν όλα γίνονται σωστά από την πλευρά του κράτους, γιατί κάθε καλοκαίρι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τις ίδιες τραγωδίες;
Τελικά, η «ατομική ευθύνη» μοιάζει να είναι η πιο βολική πολιτική λύση. Μεταφέρει το κόστος στον πολίτη, μεταθέτει τις ευθύνες μακριά από την κεντρική διοίκηση και δημιουργεί την εντύπωση ότι για κάθε καταστροφή φταίει κάποιος άλλος. Όμως τα δάση δεν προστατεύονται με επικοινωνιακές καμπάνιες και οι φωτιές δεν σβήνουν με αναρτήσεις στο Facebook. Προστατεύονται με σοβαρή προετοιμασία, επαρκή χρηματοδότηση και ένα κράτος που αναλαμβάνει τις ευθύνες του αντί να τις μετακυλίει διαρκώς στους πολίτες. Και όσο αυτό δεν συμβαίνει, ο λογαριασμός της επόμενης καταστροφής θα συνεχίσει να πληρώνεται από την κοινωνία, το περιβάλλον και τις επόμενες γενιές.
