Καθώς το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες πλήττουν το Ιράν, οι παγκόσμιες αγορές πετρελαίου βρίσκονται σε κατάσταση έντονης νευρικότητας.
Είναι χαρακτηριστικό πως οι τιμές ξεκίνησαν να αυξάνονται ακόμη και πριν από οποιαδήποτε ουσιαστική διακοπή της προσφοράς, καθώς οι έμποροι προεξοφλούσαν το ενδεχόμενο να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ.
Η γεωπολιτική σημασία των Στενών του Ορμούζ
Περίπου το 20% του παγκοσμίως διακινούμενου πετρελαίου διέρχεται από αυτή τη στενή θαλάσσια οδό, ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στα νότια.
Στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, ακόμη και η απειλή μιας διακοπής αρκεί για να ωθήσει τις τιμές υψηλότερα. Αυτή τη στιγμή η απειλή έχει γίνει πραγματικότητα.
Το πετρέλαιο δεν είναι ένα συνηθισμένο εμπόρευμα. Ο έλεγχος αυτού του ενεργειακά πυκνού καυσίμου επηρεάζει καθοριστικά τη γεωπολιτική ισορροπία. Τα τρία τέταρτα του παγκόσμιου πληθυσμού ζουν σε χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές πετρελαίου για τις μεταφορές και όχι μόνο.
Από τα πετρελαϊκά σοκ της δεκαετίας του 1970 έως τη διακοπή ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη το 2022, ο έλεγχος της ροής πετρελαίου - και ολοένα και περισσότερο του φυσικού αερίου - έχει χρησιμοποιηθεί διαχρονικά ως μέσο πίεσης.
Καθώς οι διεθνείς εντάσεις κλιμακώνονται, χώρες από την Κούβα έως την Ουκρανία και την Αιθιοπία επιταχύνουν τα σχέδιά τους για μείωση της εξάρτησης από το πετρέλαιο και ενίσχυση της ενεργειακής τους αυτάρκειας.
Μισός αιώνας μόχλευσης πετρελαίου
Η ισχύς του πετρελαίου έγινε εμφανής το 1973, όταν μεγάλοι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής περιόρισαν την προσφορά σε μια προσπάθεια να επηρεάσουν την αμερικανική εξωτερική πολιτική. Οι τιμές τετραπλασιάστηκαν, οι οικονομίες επιβραδύνθηκαν και η ενεργειακή ασφάλεια αναδείχθηκε σχεδόν εν μία νυκτί σε κεντρικό πολιτικό ζήτημα. Έκτοτε, ο ΟΠΕΚ έχει συντονίσει την παραγωγή με στόχο τη διατήρηση υψηλότερων τιμών.
Σήμερα, οι μηχανισμοί ελέγχου είναι διαφορετικοί, ωστόσο η ισχύς που απορρέει από την ενεργειακή εξάρτηση παραμένει. Ακόμη και πριν από τη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ, οι κυρώσεις σε μεγάλους παραγωγούς, όπως το Ιράν και η Βενεζουέλα, είχαν περιορίσει την προσφορά και αναδιαμορφώνοντας τις εμπορικές ροές.
Οι εντάσεις σε κομβικά σημεία, όπως τα Στενά του Ορμούζ, ενσωματώνουν «ασφάλιστρο κινδύνου» στις τιμές. Οι αγορές πετρελαίου λειτουργούν με βάση τις προσδοκίες: οι τιμές αντανακλούν όχι μόνο την τρέχουσα προσφορά και ζήτηση, αλλά και όσα ενδέχεται να ακολουθήσουν.
Ποιοι μειώνουν την εξάρτηση από το πετρέλαιο
Το 2015, η Ινδία απέκλεισε τις εισαγωγές πετρελαίου του Νεπάλ, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις. Οι αρχές αντέδρασαν προωθώντας ταχύτατα την ηλεκτροκίνηση και, έκτοτε, οι εισαγωγές πετρελαίου άρχισαν να μειώνονται.
Πιο πρόσφατα, ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας και οι αμερικανικές κυρώσεις σε Βενεζουέλα και Ιράν ενίσχυσαν την έμφαση στη μείωση των εισαγωγών και στην ενδυνάμωση της εγχώριας ενεργειακής ασφάλειας.
Στην Κούβα, η αμερικανική πίεση έχει περιορίσει σημαντικά την προσφορά πετρελαίου. Οι διακοπές ρεύματος είναι συχνές και οι μετακινήσεις περιορισμένες. Σε απάντηση, αυξάνονται θεαματικά οι εισαγωγές κινεζικών ηλιακών πάνελ, ενώ εκτοξεύονται και οι εισαγωγές ηλεκτρικών οχημάτων. Όπως ανέφερε Κουβανός οικονομολόγος στο The Economist, «η Κούβα μπορεί να βιώσει την ταχύτερη ενεργειακή μετάβαση στον κόσμο».
Γιατί οι ανανεώσιμες πηγές αλλάζουν την εξίσωση
Σε αντίθεση με το πετρέλαιο, τα ηλιακά πάνελ και οι ανεμογεννήτριες δεν εξαρτώνται από θαλάσσιες διόδους όπως τα Στενά του Ορμούζ. Η παραγωγή ενέργειας γίνεται τοπικά και ολοένα πιο αποκεντρωμένα.
Η Ρωσία έχει στοχοποιήσει επανειλημμένα την ενεργειακή υποδομή της Ουκρανίας. Σε απάντηση, η Ουκρανία επιταχύνει την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών, καθώς η αποκεντρωμένη παραγωγή είναι πολύ δυσκολότερο να καταστραφεί. Ένας σταθμός ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα μπορεί να τεθεί εκτός λειτουργίας με ένα πλήγμα, ενώ ένα αιολικό πάρκο όχι.
Η αποκεντρωμένη παραγωγή είναι πιο ανθεκτική: η ζημιά σε μία μονάδα δεν συνεπάγεται κατάρρευση ολόκληρου του δικτύου.
Ανθεκτικότητα μέσω της ηλεκτροκίνησης
Η ηλεκτροκίνηση αποτελεί βασικό πυλώνα των νέων στρατηγικών ενεργειακής ασφάλειας. Τα ηλεκτρικά οχήματα, που τροφοδοτούνται από εγχώρια παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια, μειώνουν την έκθεση στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.
Η λογική αυτή αποτυπώνεται στην απόφαση της Αιθιοπίας να απαγορεύσει τα νέα αυτοκίνητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης, αλλά και της Κίνας, που εισάγει το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου της από το Ιράν, να επιταχύνει τη μετάβαση στα ηλεκτρικά οχήματα.
Πέρυσι, τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντιστοιχούσαν στο 50% των νέων πωλήσεων και στο 12% του συνολικού στόλου.
Το πετρέλαιο χρησιμοποιείται ολοένα περισσότερο για την παραγωγή πλαστικών, ενώ η πρόσφατη αύξηση των εισαγωγών αποδίδεται σε αποθεματοποίηση μεγάλων ποσοτήτων εν μέσω παγκόσμιας αβεβαιότητας.
Πηγή: theconversation.com
